Aan de slag

9 november 2021

Hier vind je handreikingen, instrumenten en checklists die jou als leraar helpen om formatief evalueren in jouw lessen vorm te geven. Je vindt ze allemaal, geordend naar:

Algemeen

Formatief evalueren: werken aan groei

Formatief evalueren: we horen en lezen er steeds meer over. Maar wat wordt er nu mee bedoeld? Deze publicatie beschrijft helder en overzichtelijk wat we eronder verstaan, wat het belang ervan is en hoe je er vorm aan kunt geven in de klas.

Animaties: formatief evalueren in een notendop

Bekijk deze animatie om te zien en horen wat formatief evalueren is en hoe je het in je les vormgeeft. Wil je weten hoe je leerdoelen en succescriteria verheldert met je leerlingen? Deze animatie zoomt in op fase 1 van de FE-cyclus: het verhelderen van verwachtingen. En deze animatie zoomt in op fase 2 en 3: het verzamelen, analyseren en interpreteren van leerlingreacties. Ten slotte zoomt deze animatie in op fase 4 en 5: het communiceren met leerlingen over resultaten én passende vervolgacties ondernemen.

Zelfscan: wat doe jij al aan formatief evalueren in jouw les?

Ga na wat je zelf al doet aan formatief evalueren in jouw lessen. Deze zelfscan (Word-versie (docx, 293 kB) / pdf-versie (pdf, 772 kB)) geeft je inzicht en overzicht aan de hand van de FE-cyclus van Gulikers & Baartman (2017). Per fase hebben we vragen geformuleerd over kennis en vaardigheden van de leraar en kun jij jezelf inschalen. 'De zelfscan helpt me om te zien op welke vaardigheden ik me nog kan ontwikkelen.' (leraar geschiedenis).

Leerlingenscans: wat vinden zij eigenlijk?

Ga na wat je leerlingen zien, ervaren en vinden van formatief evalueren in jouw lessen. Deze leerlingenscan (pdf, 902 kB) geeft je inzicht in hun ervaringen aan de hand van de FE-cyclus. Leg ze naast jouw eigen zelfscan en bespreek de overeenkomsten en verschillen (zie handleiding (pdf, 59 kB)). Wil je meer inzicht in wat leerlingen vinden en ervaren van zelfregulatie, eigenaarschap, motivatie en de leraar-leerling-relatie? Gebruik dan deze scan (pdf, 821 kB) en handleiding (pdf, 57 kB). 'Leerlingen houden me met deze scans een spiegel voor: hoe formatief geef ik eigenlijk echt les?' (leraar Nederlands).

Lesobservatie-instrumenten FE in jouw klas

Nodig een collega uit om jouw les te observeren. Hoe formatief is jouw les? Welke fase(n) van de FE-cyclus gaan er goed? Wat kan er beter? Met behulp van de Lesobservatie-instrumenten FE in jouw klas (docx, 43 kB) en de handleiding (pdf, 88 kB) weet jouw collega precies waarop hij moet letten. 'Altijd spannend als er iemand in de klas komt kijken, maar wat heeft de feedback van mijn collega me geholpen om nieuwe doelen te stellen.' (leraar wiskunde).

Aanpak om samen te leren binnen en tussen scholen

Deze werkvorm (pdf, 123 kB) beschrijft een handige professionaliseringsaanpak om met je collega’s je kennis, lessen en ervaringen te delen. Dat kan zowel binnen als tussen scholen. Een korte (online) impulsbijeenkomst leidt tot een praktijkopdracht in eigen klas. Ervaringen worden vervolgens tijdens een gezamenlijk uitwisselmoment gedeeld.

Samen een neus voor kwaliteit ontwikkelen met videofragmenten

Hoe kun je samen een kwaliteitsslag maken met formatief evalueren en leren van collega’s? Deze aanpak (pdf, 712 kB) helpt je daarbij. Leraren maken een opname van hun les, knippen er vijf minuten uit en gaan daarover met collega’s in gesprek. Kernvragen: welke aspecten van formatief evalueren zie ik? Wat gaat goed en waar zien we nog ontwikkeling? ‘Dit zorgt ervoor dat ik met mijn collega’s in gesprek ga over wat mijn aanpak formatief maakt. En ik krijg ook veel inspiratie door het zien van fragmenten van anderen.’ (leraar scheikunde).

Verhelderen van verwachtingen

Verhelderen van leerdoelen samen met leerlingen

Wil je meer weten over leerdoelen en succescriteria? Bekijk dan deze animatie. En in deze publicatie lees je daar alles over, inclusief drie concrete lesbeschrijvingen uit het voortgezet onderwijs en uitkomsten van literatuuronderzoek. Wil je met je team over het formuleren en delen van leerdoelen en succescriteria in gesprek? Dan zijn deze handreiking (pdf, 234 kB) inclusief twee werkvormen en de checklist (pdf, 354 kB) handige hulpmiddelen. 'Nu snap ik het belang en zie ik voor me hoe het erin de praktijk uitziet' (leraar Spaans).

Verzamelen en analyseren van informatie

Aan de slag met exitcards

In deze praktische publicatie (pdf, 358 kB) lees je hoe je met exit cards informatie verzamelt over de leerontwikkeling van leerlingen. Je krijgt handvatten hoe je in een les doelgericht met exitcards aan de slag kunt gaan. Ook lees je over de verschillende functies van de exitcards, aan de hand van concrete voorbeelden waarbij steeds een andere functie van de exitcards centraal staat.

Concept checks om te weten waar je leerling staat

In enkele minuten begrips- en andere leerproblemen opsporen én er onmiddellijk en adequaat op reageren. Hoe je dat voor jouw vak kan doen, lees je in deze publicatie.

19 werkvormen 'Hoe weet ik waar mijn leerlingen staan?'

Op zoek naar activiteiten om met de leerlingen te bespreken waar ze naartoe werken, waar ze nu staan en hoe ze hun doelen kunnen behalen? In deze publicatie (pdf, 426 kB) staan negentien korte activiteiten op een rij, die je kunt inzetten aan het begin, tijdens of einde van de les. 'Door de werkvorm twee minuten delen wordt het voor mijn leerlingen heel zichtbaar wat ze geleerd hebben tijdens mijn les. Vaak veel meer dan ze in eerste instantie denken!' (Leraar Natuurkunde).

Feedback en passende vervolgacties

Passende vervolgstappen bedenken en ondernemen

In deze praktische publicatie in pdf (pdf, 372 kB) en in word (docx, 188 kB) vind je een werkvorm om na te gaan welke vervolgacties in fase 5 (HOE) je kunt inzetten passend bij het probleem (WAT), dat je in fase 3 hebt geanalyseerd en in fase 4 hebt besproken met leerlingen. Ook vind je er een bruikbare lijst met mogelijke scaffoldingstechnieken om in te zetten in fase 5 van de FE-cyclus. Deze helpt je om je handelingsrepertoire uit te breiden als het gaat om passende vervolgacties in de klas uit te voeren.