Aan de slag

27 september 2021

Hier vind je handreikingen, instrumenten en checklists die jou als schoolleider en/of als inhoudelijk kartrekker helpen om formatief evalueren in jouw school vorm te geven.

Instrument Naar een gemeenschappelijk beeld van FE

Ga met collega’s in gesprek over de beelden die er leven van formatief evalueren. Elke collega heeft beelden van formatief evalueren. Maar voor schoolbrede implementatie is een gedeeld concept van belang. "Deze tool (pdf, 463 kB) heeft geholpen om een gezamenlijk concept op tafel te krijgen en aan de slag te gaan met misconcepties."

Kaartspel Een gemeenschappelijke FE-taal ontwikkelen

Ga met je team in gesprek over het concept Formatief evalueren door middel van dit handige kaartspel (pdf, 187 kB). Het helpt jou en je collega's bij het ontwikkelen van een gemeenschappelijke taal over formatief evalueren. 'Dit kaartspel helpt ons om een duidelijk beeld te krijgen van wat formatief evalueren is en het levert een inspirerende discussie op.' (schoolleider uit het netwerk Zo.Leer.Ik!-scholen).

Kaartspel In gesprek over de FE-cyclus

Ga met je team in gesprek over formatief lesgeven. Het helpt jou en je collega's om een beeld te krijgen hoe formatief evalueren eruit ziet in de klas. 'Het kaartspel (pdf, 1.4 MB) heeft ons geholpen om te reflecteren op de manier waarop wij leerdoelen communiceren met leerlingen. De kaarten structureren ons gesprek, dat helpt ons in het leren.' (teamleider VO-school).

Werkvorm Maak je eigen leerlingcyclus

Wat doet de leerling in de klas tijdens de vijf fasen van formatief evalueren? Wat laat een leerling zien als hij een actieve leerhouding heeft, gemotiveerd is en actief leert? Deze werkvorm (pdf, 929 kB) helpt je om als team daarover na te denken en levert een concrete teamposter op: Wat doet de leerling in de klas?

Samen FE-misconcepties ontdekken, uitdiepen en aanpakken

Misconcepties kunnen het implementeren van formatief evalueren in de weg staan. Ontdek samen welke misconcepties er zijn binnen het team en wat je eraan kunt doen. Met behulp van deze werkvorm (pdf, 818 kB) en PowerPoint-presentatie (pptx, 672 kB) spoor je misconcepties op en heb je handvatten om ze uit te diepen en aan te pakken. Welke misconcepties veel voorkomen in vo en hbo lees je in deze handige lijst (pdf, 588 kB), met ook de korte weerleggingen erbij.

Lesobservatie-instrumenten FE in jouw klas

Nodig een collega uit om jouw les te observeren. Hoe formatief is jouw les? Welke fase(n) van de FE-cyclus gaan er goed? Wat kan er beter? Met behulp van de Lesobservatie-instrumenten FE in jouw klas (docx, 43 kB) en de handleiding (pdf, 88 kB) weet jouw collega precies waarop hij moet letten. 'Altijd spannend als er iemand in de klas komt kijken, maar wat heeft de feedback van mijn collega me geholpen om nieuwe doelen te stellen.' (leraar wiskunde).

Aanpak om samen te leren binnen en tussen scholen

Deze werkvorm (pdf, 123 kB) beschrijft een handige professionaliseringsaanpak om met je collega’s je kennis, lessen en ervaringen te delen. Dat kan zowel binnen als tussen scholen. Een korte (online) impulsbijeenkomst leidt tot een praktijkopdracht in eigen klas. Ervaringen worden vervolgens tijdens een gezamenlijk uitwisselmoment gedeeld.

Samen een neus voor kwaliteit ontwikkelen met videofragmenten

Hoe kun je samen een kwaliteitsslag maken met formatief evalueren en leren van collega’s? Deze aanpak (pdf, 712 kB) helpt je daarbij. Leraren maken een opname van hun les, knippen er vijf minuten uit en gaan daarover met collega’s in gesprek. Kernvragen: welke aspecten van formatief evalueren zie ik? Wat gaat goed en waar zien we nog ontwikkeling? ‘Dit zorgt ervoor dat ik met mijn collega’s in gesprek ga over wat mijn aanpak formatief maakt. En ik krijg ook veel inspiratie door het zien van fragmenten van anderen.’ (kartrekker FE en leraar scheikunde).

Actief met een plan van aanpak 'FE in de school'

Met je team haalbare doelen, ambities én passende, concrete activiteiten vastleggen in een eenvoudig plan van aanpak (pdf, 288 kB). Natuurlijk is het gesprek met je collega's hierover van groot belang. Niet in een vergadering, maar met actieve werkvormen (pdf, 83 kB), waardoor iedereen in je team geactiveerd wordt. En met leerlingen kun je een visiesessie (pdf, 77 kB) organiseren. 'Iedereen heeft iets ingebracht, waardoor veel beter naar voren kwam wat voor kennis we al in huis hebben' (leraar LO).

Contextscan: in gesprek over de implementatie van formatief evalueren

Ga met behulp van deze contextscan (xlsx, 556 kB) met je team na wat jullie nodig hebben om formatief evalueren te borgen in de school. Wat is al geregeld? Wat heeft het team nog nodig? 'Alle betrokken collega's hebben de contextscan ingevuld als 0-meting, waarna we met elkaar in gesprek zijn gegaan. We hadden al veel dezelfde beelden bij onze visie en ons plan, maar over de uitvoering en ondersteuning bestaan verschillen. Het gesprek leverde nieuwe, concrete acties op' (concrector, voortgezet onderwijs).

Systeemopstelling Waar sta je nu als school?

Nee, niet weer een vergadering! Geen zorgen. Met deze werkvorm (pdf, 75 kB) is iedereen actief, zoals de voorbeeldvideo's (opvragen: g.vansilfhout@slo.nl) laten zien. Je krijgt zicht op hoe de elementen uit het plan van aanpak zich tot elkaar verhouden door personen in een ruimte op te stellen. 'Niet praten, maar jezelf letterlijk verplaatsen. Het hielp me om meer zicht te krijgen op wat mijn team van het plan vindt.' (Teamleider bovenbouw).

Intervisiewerkvorm ‘roddelen over FE’

Samen roddelen over de aanpak om formatief evalueren in de klas en school een structurele plek te geven. Deze handleiding (pdf, 388 kB) beschrijft een intervisiewerkvorm waarbij een groepje collega’s hun stand van zaken ten aanzien van formatief evalueren in de klas en/of school presenteren. Collega’s luisteren naar en reflecteren op het gepresenteerde, eerst met elkaar, daarna met de presenterende collega’s en formuleren concrete adviezen om een volgende stap te zetten om formatief evalueren in de klas en/of school verder te brengen. Deze werkvorm is bruikbaar binnen en tussen scholen.

Voorbereiding op bezoek van een collega-school

Een andere school op bezoek als criticial friend die meedenkt over jullie leervraag als school? In deze handleiding (pdf, 325 kB) vind je alle informatie die je nodig hebt om je te weten wat je moet doen voor, tijdens en na afloop van je bezoek. 'Een helder stappenplan met handige checklists om het bezoek voor te bereiden en uit te voeren.' (concrector, voortgezet onderwijs). In dit voorbeeld (pdf, 332 kB) kun je je laten inspireren hoe Valuas College in Venlo de visitatie formatief heeft vormgegeven en in dit voorbeeld (pdf, 169 kB) kun je meer lezen over de opgemaakte balans op het Blariacumcollege in Venlo.