Basisvaardigheden

12 mei 2022

Versterken basisvaardigheden

We maken ons zorgen over de basisvaardigheden van leerlingen.

Een veel gehoorde en verontrustende uitspraak. Maar wat zijn precies basisvaardigheden? Daarover verschillen de meningen. Hebben we het over lezen, schrijven en rekenen? Of is het meer dan dat? En waar zitten de problemen precies? Een heldere definitie en probleemanalyse van de basisvaardigheden gaan vooraf aan het uiteindelijke doel om de basisvaardigheden te versterken. En die stappen worden inmiddels gezet door onze vakexperts. In eerste instantie richten we ons op taal en rekenen. Later komen daar ook burgerschap en digitale geletterdheid bij.

Wat zijn basisvaardigheden bij taal en rekenen-wiskunde?

Taalvaardigheid is de set van vaardigheden die leerlingen nodig hebben in zowel het (vervolg)onderwijs als later in de samenleving. Het gaat daarbij concreet om doelgericht lezen, schrijven, kijken/luisteren, spreken en gesprekken voeren in functionele taalgebruikssituaties. Deze set aan taalvaardigheden vormen de basisvaardigheden van taal. Bij rekenen-wiskunde gaat het om basisvaardigheden als kritisch kwantitatief denken en rekenwiskundig probleem-oplossen. Deze vaardigheden dragen bij aan de gecijferdheid van leerlingen. Een voldoende mate van gecijferdheid is onmisbaar om te kunnen deelnemen aan de samenleving.

Wat zijn de problemen bij de taalvaardigheid van leerlingen?

De grootste problemen in het basis en voortgezet onderwijs doen zich voor op het gebied van schrijven en lezen. Maar liefst 27% van de groep 8-leerlingen behaalt het gewenste niveau schrijven niet. Wat lezen betreft blijkt uit internationaal onderzoek dat de prestaties van leerlingen dalen, ondanks de hoeveelheid onderwijstijd die leraren hieraan besteden. Leerlingen hebben moeite om complexere teksten diepgaand te verwerken, te reflecteren op teksten, informatie uit meerdere teksten te verbinden en de betrouwbaarheid van een tekst te beoordelen. Over mondelinge vaardigheden is minder bekend. Wat we weten is dat de vaardigheden gesprekken voeren en luisteren achterblijven.

Hoe zit het met de gecijferdheid van leerlingen?

Nationaal en internationaal onderzoek laat zien dat bij rekenen-wiskunde veruit de meeste leerlingen in het basis en voortgezet onderwijs het basisniveau halen. Op dit punt gaat het dus goed. Wel zijn er zorgen over leerlingen in het speciaal basisonderwijs. Van deze leerlingen haalt een groot deel het basisniveau niet. In het voortgezet onderwijs is de onderbouw een zorgpunt. Tot slot zijn potentieel betere rekenaars een punt van aandacht. Prestaties blijven achter bij leerlingen die een gebrek aan uitdaging ervaren.

Hoe versterk je basisvaardigheden?

Investeer in de leraar

Het versterken van basisvaardigheden van leerlingen vraagt investeren in kennis en kunde van leraren. Van leraren wordt gevraagd om voor hun leerlingen steeds de juiste aanpak te kiezen uit het rijke aanbod dat voorhanden is. Voor hen is de juiste ondersteuning hierbij nodig. Bijvoorbeeld in het nadenken over curriculum en het ontwikkelen van taalbeleid. Onze vakexperts inventariseren op dit moment welk aanbod geschikt is om leraren te ondersteunen in het versterken van basisvaardigheden.

Voorkom verschraling

Een te eenzijdige focus op basisvaardigheden kan leiden tot verschraling van het onderwijs. Zeker in combinatie met te veel toetsing op het gebied van taal en rekenen. Basisvaardigheden van leerlingen kunnen ook versterkt worden door andere vakken. Wereldoriëntatie bijvoorbeeld biedt volop kansen om leerlingen beter te leren lezen en te schrijven. Een les economie in het voortgezet onderwijs biedt mogelijkheden om rekenvaardigheden te oefenen. En een les wiskunde biedt analytische vaardigheden die voor economie belangrijk zijn. Oftewel aandacht voor basisvaardigheden en ruimte voor andere vakken kunnen daarin samengaan.

contactpersoon

Bernadette de Munk
b.demunk@slo.nl