digitale geletterdheid in de onderwijspraktijk

6 mei 2024

Masterclass visieontwikkeling

Op vrijdag 21 juni 2024 vindt de masterclasses 'Digitale geletterdheid implementeren start met een visie' nog weer plaats. Aan de hand van het visiespel digitale geletterdheid kijken we samen hoe je scholen kunt begeleiden bij de visievorming over digitale geletterdheid.

Meer informatie en inschrijven:

Visievorming

Ontwikkelen van een visie

Hoe zorgen we in het onderwijs dat kinderen en jongeren digitaal geletterd worden? Naast kennis en vaardigheden op basis van doelen in een leerplan, leren leerlingen te functioneren in een digitale wereld en ontwikkelen ze daar 'een eigen ik'. Dat vraagt om een visie op digitale geletterdheid.

Een visie vormt de basis in ons onderwijs, ook voor onderwijs in digitale geletterdheid. Als deze visie onduidelijk is, is de kans groot dat leerkrachten wel goed onderwijs geven, maar onvoldoende samenhang aanbrengen als team vanuit een gezamenlijk kader. Een verhelderende manier om een en ander in samenhang te visualiseren, is het zogenaamde curriculaire spinnenweb van SLO.

Visiespel digitale geletterdheid

Hoe kom je als leerkracht samen met je team tot een gedragen visie op onderwijs digitale geletterdheid? En hoe vertaal je die visie naar de onderwijspraktijk?

SLO heeft een spel ontwikkeld om met je team te komen tot visievorming rond digitale geletterdheid. De basis hiervoor is het curriculair spinnenweb. De draden van het spinnenweb verwijzen naar de negen onderdelen van het leerplan/curriculum die elk een vraag over het (plannen van) onderwijs in digitale geletterdheid betreffen.

Afbeelding visiespel1

Negen curriculaire vragen

Hieronder vind je een toelichting op de negen curriculaire vragen met enkele stellingen uit de set kaartjes.

Doelen: waartoe leren kinderen?

Als doelen helder zijn, kun je betekenis geven aan de leerinhouden en -activiteiten. Kennis over de doelen waaraan je werkt, verhoogt de effectiviteit van het onderwijs.

  • Het is goed om kinderen al op jonge leeftijd kennis te laten maken
    met digitale geletterdheid.
  • Ouders verwachten van school dat hun kinderen digitaal geletterd worden.

Inhoud: wat komt aan bod?

Alle inhouden dragen bij aan het behalen van de gestelde doelen. De keuze voor het type leerinhoud (kennis, houding en/of
vaardigheden) dien je overwogen te maken om een
uitgebalanceerd leerplan te creëren.

  • Programmeren staat centraal in het onderwijs bij digitale geletterdheid.
  • Leerlingen moeten weten wat mogelijkheden en gevaren zijn
    van digitale technologie.

Speel- en leeractiviteiten: hoe krijgt het een plek in het onderwijs?

De didactische aanpak wordt zichtbaar in de opdrachten die je
als leraar selecteert of voor de leerlingen ontwikkelt. Het zijn de
dragers van het curriculum.

  • In alle vakken, lessen en projecten wordt aandacht besteed aan
    digitale geletterdheid.
  • Digitale geletterdheid kan goed worden toegevoegd aan aanwezige leerlijnen, zoals die voor rekenen en taal.

De rol van de leerkracht: hoe begeleid je het spelen en leren van kinderen?

Je kunt als leraar of externe begeleider verschillende onderwijsrollen hebben die tijdens het onderwijs een bijdrage leveren aan het leerproces van de leerlingen. Door deze te vertalen naar concrete taken en verantwoordelijkheden en ze eenduidig uit te voeren, kan het leerproces goed worden begeleid.

  • De leraar weet welke technologie wanneer geschikt bij het geven van onderwijs.
  • Practise what you preach! Leraren moeten zelf het goede voorbeeld geven, op school en daarbuiten.

Bronnen en materialen: waarmee laat je kinderen spelen en leren?

Leerlingen gebruiken boeken, methodes, zelf geschreven
opdrachten, websites, softwareprogramma’s, maar ook jij
als leraar bent een bron van informatie.

  • Digitale geletterdheid vraagt om invliegen van experts van buiten de school, zoals ouders en personen uit het bedrijfsleven.
  • De school doet mee aan activiteiten zoals ‘mediamasters’.

Groeperingsvorm: met wie spelen en leren kinderen?

De manier waarop je leerlingen indeelt tijdens het onderwijsleerproces moet weloverwogen worden gekozen. Bijvoorbeeld op basis van interesse, de mate waarin ze de lesstof al beheersen, dynamiek, etc.

  • Leerlingen met bijzondere interesse in digitale geletterdheid krijgen de ruimte om zich te verdiepen in bijv. programmeren/informatica.
  • Samenwerken bij digitale geletterdheid is niet mogelijk.

Speel- en leeromgeving: welke voorwaarden worden gesteld aan de speel- en leeromgeving?

De leeromgeving is de fysieke omgeving. Denk aan lokalen en
werk- en speelplekken binnen en buiten de school. Hoe richt je
ze in, hoe gebruik je ze en hoe vaak?

  • De beschikbaarheid van apparaten en programmatuur (hardware en software) is niet het belangrijkst voor goed onderwijs in digitale geletterdheid.
  • Leerlingen lezen slecht als ze van een beeldscherm lezen.

Tijd: hoe verdeel je de tijd bij het spelen en leren van kinderen?

De indeling van tijd laat zien wat belangrijk is, welke leertaken de
meeste tijd krijgen en hoe je het leren in tijd organiseert. ‘Tijd’ is
ook de duur van het onderwijs.

  • Digitale geletterdheid vraagt om goede planning en
    management in school en klas.
  • In de klas wordt iedere dag structureel tijd besteed aan digitale geletterdheid.

Observeren & evalueren: hoe volg je de ontwikkeling van kinderen?

Observeren en evalueren zijn manieren om te kijken of leerlingen
de leerstof (kennis, houding en vaardigheden) beheersen.

  • Het schoolteam of de vaksectie bespreekt de ontwikkeling van
    de digitale vaardigheden van de leerlingen.
  • Monitoring van de ontwikkeling in digitale geletterdheid vindt
    plaats door observatie en/of gesprekken met leerlingen.

Visie als verbindende schakel

De visie is de centrale, verbindende schakel: alle leerplanaspecten zijn hiermee verbonden. Idealiter zijn ze ook met elkaar verbonden, zodat er sprake is van consistentie en samenhang.

De metafoor van het spinnenweb onderstreept het kwetsbare karakter van een leerplan of curriculum. Spinnenwebben zijn weliswaar enigszins flexibel maar dreigen toch te scheuren als er te hard en eenzijdig aan bepaalde draden getrokken wordt zonder dat de andere draden meebewegen. Voor een volledig onderwijsontwerp moet elk van deze leerplanaspecten worden ingevuld.

Door dit spel uit te voeren worden overeenkomsten en verschillen in visie binnen het team zichtbaar. Passen de gekozen leerdoelen daadwerkelijk bij de geformuleerde basisvisie? Sluiten de gekozen leerinhouden aan bij de leerdoelen? En passen de gekozen leermaterialen bij de leerinhouden?

Op de kaart Visievorming - basisvaardigheden digitale geletterdheid vind je ook deze toelichting op het curriculaire spinnenweb.

picto-BV-DG-visievorming

download kaart Visievorming (pdf, 2.3 MB)

Visiespel en masterclass digitale geletterdheid

DekselDGvisiespel

Het visiespel bestaat uit een doos (A3 formaat) met daarin:

  • speelbord met de 9 aspecten, titelkaarten en vraagkaarten
  • set kaartjes met stellingen per aspect
  • set associatiekaarten ‘Blikwisseling’

Dit visiespel behoort bij de masterclass digitale geletterdheid. Deze masterclass is samen met experts en onderwijsadviseurs digitale geletterdheid ontwikkeld en bedoeld voor iedereen die op de een of andere manier schoolteams begeleidt bij de implementatie van digitale geletterdheid in het primair onderwijs. Tijdens de masterclass gaan we in op de verschillende facetten van digitale geletterdheid en de rol van visievorming hierbij. We laten verschillende mogelijkheden zien hoe het visiespel daarbij kan ondersteunen en we doen hiermee samen ervaring op. Iedere deelnemer krijgt tijdens de masterclass het visiespel uitgereikt en is na afloop in staat om het in te zetten in de onderwijspraktijk.

Deze masterclass is ondertussen al diverse keren aangeboden. Kijk bovenaan deze pagina wanneer er nog nieuwe masterclasses staan gepland of stuur voor meer informatie een e-mail naar digitalegeletterdheid@slo.nl.