leermaterialen

21 juli 2022

Overzicht voor mediawijsheid

Is Wikipedia een betrouwbare bron of niet? Wat is fake news en wat is echt? Wat deel je online met je vrienden en de wereld? En hoe ga je om met online shaming? Ofwel hoe mediawijs zijn jouw leerlingen eigenlijk?

We hebben voor jou onderstaande materialen van uitgevers en andere instanties op een rij gezet zodat je leerlingen mediawijs kunt maken.

Mis je nog wat of klopt iets niet meer? Neem dan contact op met José Lodeweges (j.lodeweges@slo.nl).

Beeldkraken

(Onwijs, 2018)
po 7-8, vo 1-8
Onderwijsproject dat als doel heeft om jongeren beter om te leren gaan met de beeldcultuur waarin ze opgroeien. Ze bewust te maken van de invloed van beelden en ze weerbaar te maken tegen beeldmanipulatie. Website met gratis modules over diverse thema's, verdeeld over vijf niveaus (bovenbouw po tot havo-vwo 5-6).
Bij iedere afbeelding (afkomstig uit de collectie van Atlas van Stolk) staan vragen om leerlingen kritisch te leren kijken. Met verwerkings- en verdiepingsopdrachten die aansluiten bij geschiedenis, kunstzinnige oriëntatie en Nederlands.
www.beeldkraken.nl

Bibliotheek voor digitale geletterdheid

(Facebook, Youth and media, 2018)
po 7-8, vo 1-6
Achttien gratis te gebruiken onlinelessen waarmee jongeren moeten leren kritisch te denken en bewust met de online wereld om te gaan. Onderwerpen: privacy en reputatie, je identiteit ontdekken, positief gedrag, beveiliging, betrokkenheid bij de gemeenschap.
www.facebook.com/safety/educators

Databaas 2.0

(Nationale Academie voor Media en Maatschappij, 2015)
po 6-8, vo 1-2
Lespakket over online privacy, in vier versies: leerlingen bovenbouw primair onderwijs (school en bibliotheek) en de eerste klassen van het voortgezet onderwijs (school en bibliotheek). Het doel is om het bewustzijn en de vaardigheden over online privacy te bevorderen. Aan de orde komen onder meer het gebruik van internet, smartphones, social media en games. Het lespakket bestaat uit vier lessen van elk één uur. Na aanmelding gratis te downloaden.
www.mediaenmaatschappij.nl

De Baas Op Internet

(Waag Society, Bits of Freedom, Network Democratie, 2017)
po 7-8, vo 1-2
Zes gratis te downloaden lesmodules (van elk ongeveer 1,5 uur) over de belangrijkste spelers op het web, wat data is, hoe SnapChat werkt en wat een cookie is. De thema's zijn gelinkt aan mediawijsheid, maar hebben nadrukkelijk een technische insteek.
www.debaasopinternet.nl

De frisse blik

(Stichting De frisse blik, 2014)
po 7-8, vo 1-2
Workshops en projecten voor basisonderwijs, vmbo en havo/vwo op het gebied van non-fictie film, burgerschap en mediawijsheid. De focus ligt op films maken, begrijpend kijken, interviewen, monteren, 21e eeuwse & digitale vaardigheden. Voor het basisonderwijs wordt ook het schoolbrede project 'De school in de wijk' aangeboden voor groep 3 tot en met 8.
https://defrisseblik.nl

De InternetHelden: Slim-Alert-Sterk-Aardig-Moedig

(Bureau Jeugd & Media, Safer Internet Centre Nederland, Google, 2020)
vo 1-3
Gratis lespakket met 15 lessen over online veiligheid en digitaal burgerschap rondom vijf thema’s: Verstandig delen; Val niet voor vals; Beveilig je geheimen; Met aardig doen kom je verder; Blijf er niet mee zitten. Naast de toolkit voor docenten is ook een toolkit voor ouders  beschikbaar. Er zijn nieuwe lessen toegevoegd o.a. over digitaal welzijn, online pesten en het zien van schokkende beelden.
www.bureaujeugdenmedia.nl

Doe je digiding!  Jongeren en de digitale overheid

(Stichting Digisterker, 2019-2021)
vmbo 4, mbo 1
Gratis online lesprogramma om de digitale zelfstandigheid (informatievaardigheden, mediawijsheidcompetenties) van jongeren te vergroten en hen beter voor te bereiden op de omgang met de (taal van de) digitale overheid.  Sluit aan bij vakken als maatschappijleer, burgerschap en loopbaanoriëntatie (lob). Tien modules van twee lesuren:
1. Overheid, burger en DigiD (aanvragen en activeren)
2. Identiteit (paspoort en ID-kaart aanvragen) Demo-module Identiteit  is hier te bekijken.
3. Bijbaan (inkomstenbelasting terugvragen)
4. Studeren op mbo (studiefinanciering en OV)
5. Verkeer en vervoer (rijbewijs, voertuig etc.)
6. Zorg (-verzekering en -toeslag)
7. Bank en geldzaken (bankrekening openen, online fraude, online shoppen en lenen)
8. Wonen (huurwoning zoeken, huurtoeslag)
9. Digitale zorg (gezondheidsinformatie zoeken, donorkeuze)
10. Ondernemen (Kamer van Koophandel, btw, administratie etc.)
https://doejedigiding.nl/

FF Offline

(Graviant Publishers, 2018)
po 7-8, vo
Spel om samen met ouders, leerkrachten en tieners in gesprek te gaan over sociale media: bewustwording, uitwisseling en delen van ervaringen. Voor maximaal zes personen. Lerarenset bestaat uit 50 kaartjes met de categorieën: dilemma's, leerpunten, kennis en educatief. Er is een extra set Christen & Sociale media (10 kaartjes).
www.graviant.nl

Framed

(Politie i.s.m. Ministerie van Justitie en Veiligheid, 2020)
vo 1-6
Gratis lesprogramma (lesbrief en game) om leerlingen online bewuster te maken en zo cybercrime te voorkomen. In één lesuur te spelen inclusief nabespreking over grenzen in de online wereld.
https://onderwijsinformatie.nl/framed/

Gamechangers , Change your game

(Politie, 2020)
vo 1-6
Platform met challenges waarbij jongeren hun digitale skills kunnen verbeteren en anderen kunnen verslaan. Wordt aangevuld met nieuwe uitdagingen.
https://publicaties.politie.nl/changeyourgame/

Hack in the class

po 6-8, vo
Deze stichting wil de kennis van leerlingen in het basis- en middelbaar onderwijs rondom technologie, hacken en internetveiligheid verbeteren. De site bevat zowel informatie voor leerlingen als voor ouders en leraren. Ook zijn er lesmaterialen te vinden, onder andere over hacking en privacy en veiligheid.
www.hackintheclass.nl

Het internet en ik

(Eenvoudig Communiceren)
pro
Werkboek over het veilig gebruiken van internet: informatie zoeken, filmpjes kijken, e-mailen, wachtwoorden etc. Geschreven in makkelijke taal. Maakt deel uit van de reeks: 'Mijn leven; zelf denken, zelf doen'.
www.eenvoudigcommuniceren.nl

Hoe?Zo! Mediawijs

(Netwerk Mediawijsheid, 2018)
po 6-8, vo
Website met betrouwbare informatie, educatieve filmpjes en doe-opdrachten over veilig en slim gebruik van internet en (sociale) media.
www.hoezomediawijs.nl

Ithaka Media Lab

(Common Frames, 2019)
vo (ISK)
Gratis lessenserie mediawijsheid en beeldgeletterdheid voor jonge nieuwkomers in Internationale Schakelklassen. Vanuit het principe dat je echt kritisch naar de betekenis van mediaproducten leert kijken als je het maakproces zelf doorloopt en overziet.
www.commonframes.nl

Jongeren mediawijzer met VR

(Podium voor onderwijs, 2019)
vmbo 1-4, pro
Twee gratis lessen (chatten, sexting) om jongeren in het vmbo en praktijkonderwijs te helpen bewuster met social media om te gaan. Met 360 graden video’s kijken de leerlingen om zich heen en zien ze heel concreet wat er buiten hun blikveld kan gebeuren nadat ze online berichten verspreiden. Ook gaan ze tijdens de les met elkaar in discussie over hun eigen mediagebruik.
www.podiumvooronderwijs.nl

Journalistiek als wapen tegen desinformatie en nepnieuws

(Nieuws in de klas, 2019)
vo
Lesbundel met opdrachten voor leerlingen in het voortgezet onderwijs. Ze leren wat nepnieuws is, kunnen verschillende verschijningsvormen benoemen en weten wat de functies zijn van journalistiek. Ze leren strategieën om nepnieuws te herkennen, kunnen een eigen nieuwsproductie maken met de nieuwstool en hebben nagedacht over hun eigen inbreng in het verspreiden van nepnieuws. Met checklist nepnieuws .
www.nieuwsindeklas.nl

Kritisch online

(Codename Future, 2019)
vo
Lespakket over digitale weerbaarheid in drie verschillende versies: vmbo basis/kader, vmbo gl/tl en havo/vwo. Twee digibordlessen (van 60 min.) met interactieve werkbladen en docentenhandleiding. Bewustwording (van nepnieuws, risico's ect.) en reflecteren op hun eigen online rol staat centraal.
www.codenamefuture.nl

Lessenreeks mediawijsheid vo Medi@Battle

(Cubiss, 2016)
vo 1-3
Lessenreeks geschikt voor gebruik op het digibord. Zes thema's van elk zes lessen. Leerjaar 1: Privacy, Respect. Leerjaar 2: Nieuws, Reclame. Leerjaar 3: Creatie, Onderzoek.
www.cubiss.nl

Media & Message , lesplan mediawijsheid voor het voortgezet onderwijs

(Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid, 2016)
vo 1-2
Dit project leert leerlingen kritisch te kijken naar de media om hen heen: welke technieken worden gebruikt om hen te beïnvloeden? Duur: 5 weken.
http://files.beeldengeluid.nl

Mediabegrip

(Stichting Onderwijsdata, sinds 2016)
po 7-8, vo 1-2
Online lesmethode voor mediawijsheid. Scholen ontvangen iedere week een nieuwe les, gebaseerd op de actualiteit en gericht op (sociale) media. De leerkracht kan er zonder voorbereiding mee aan de slag. De lessen duren 15-20 minuten en sluiten aan bij het Mediawijzercompetentiemodel 2020.
www.mediabegrip.nl

Medialogica in de klas

(SchoolTV, 2015-2020)
vo 1-6
Zestien filmpjes op basis van het tv-programma Medialogica om met leerlingen in discussie te gaan over mediawijsheid en (de werking van) media. In hoeverre zijn media betrouwbaar? Bij iedere video is een korte handleiding met kijkvragen.
https://schooltv.nl

MediaQuesties

(Cubiss, 2019-2020)
vo 1-2
Mediawijze activiteiten voor het vo. Gratis lessen (korte activiteit) rondom media en ethiek. Sluit aan bij een actuele gebeurtenis zoals een nieuwsbericht, film of trend. Voorbeelden van thema's: nepnieuws, sexting, vloggers, sociale media en democratie.
www.cubiss.nl

MediJA Praat, voor een goed gesprek over (sociale) media

(uitgeverij Pica, 2018)
po 6-8, vo, mbo
Doos met 54 kaartjes met stimulerende vragen over (sociale) media. Inclusief handleiding met spelvormen en tips. Twee categorieën: Oranje kaartjes voor leerlingen vanaf 10 jaar en roze kaartjes voor leerlingen vanaf 13 jaar.
www.uitgeverijpica.nl

My True Story

(Cubiss, 2017)
vo 1-2
Lespakket waarin het onderwerp sexting bespreekbaar gemaakt wordt in de klas, door de dialoog met de leerlingen aan te gaan. Door het gebruiken van waargebeurde verhalen worden mediawijsheid en leesplezier aan elkaar gekoppeld. Er zijn vijf lessen uitgewerkt.
www.cubiss.nl

Nationaal Media Paspoort po, vo en (v)mbo

(Nationale Academie voor Media en Maatschappij, 2015-2018)
po 1-8, vo 1-6, mbo
Doorlopende leerlijn mediawijsheid. Uitgewerkt voor po, vo onder- en bovenbouw en (v)mbo.
Zeven thema's:
1. Weet wat je ziet
2. Bewaak je identiteit
3. Wat je geeft krijg je terug
4. Houd de klok in de gaten
5. Maak goede keuzes
6. Bescherm je privacy
7. Zorg voor je eigen veiligheid
Na aanmelding gratis te downloaden. In groep 8 po gaan leerlingen als junior MediaCoaches te werk. De lessen bestaan onder andere uit het maken van eigen vlogs, het geven van presentaties in de jongeren groepen en het organiseren van de Nationaal Media Paspoort ouderavond.
www.nationaalmediapaspoort.nl

Nieuwswijsheid (Nieuwsbegrip)

(CED-Groep, 2018)
po 5-8, vo 1-6
In samenwerking met Facebook ontwikkelde Nieuwsbegrip extra lessen (op niveau A, B, C en D) rond nieuwswijsheid. Doel: Leerlingen interesseren voor het volgen van het nieuws en ze helpen bewuste nieuwsconsumenten te worden. Bij niveau A gaat het vooral over de vraag waarom nepnieuws eigenlijk een probleem is en dat het belangrijk is om te weten of wat je leest en ziet, klopt. Op niveau B komt in dat kader het werk van factcheckers aan de orde, op de niveaus C en D gaat het over verschillende vormen van ‘desinformatie’ en hoe die de democratie kunnen aantasten. De handleiding, tekst en opdrachten zijn te downloaden.
www.nieuwsbegrip.nl

#nofilter

(Stichting FutureNL, 2021)
vo 1-2
Gratis lespakket tegen online eenzaamheid. De coronacrisis zorgt er voor dat jongeren zich steeds eenzamer voelen en mentale klachten ontwikkelen. Met dit lespakket voor digitaal burgerschap vergroten ze hun digitale en persoonlijke vaardigheden. In zes lessen komen de volgende onderwerpen aan de orde: geluk, verbinding & eenzaamheid, koppeling online-offline leven, ontdekken eigen talent en met een challenge in actie komen.
https://futurenl.org/nofilter/

Online…Weet wat je doet!

(Helpwanted.nl, 2016-2020)
vo 1-6
Digitaal lespakket (ook geschikt voor digibord) als hulpmiddel bij lessen over internet veiligheid. Vooral gericht op seksueel misbruik via internet. Het gratis te downloaden lesmateriaal bestaat uit drie lessen over grooming, sexting en sextortion.
www.helpwanted.nl

Online Masters

(VodafoneZiggo m.m.v. Veilig internetten en Mediawijzer, 2017-2019)
po 7-8, vo 1-2
Gratis online lesprogramma (vier modules) waarbij verschillende masters uit het vak leerlingen aan de hand van video’s meenemen in hun wereld.
1. Digital master (over ontwikkelingen in de digitale wereld die onze samenleving beïnvloeden)
2. Creative master (creatieve digitale vaardigheden op het gebied van programmeren, VR, vloggen, robotica, storytelling en design)
3. Safe master (online veiligheid, hack-check, digitale voetafdruk)
4. Social master (bewustwording en zelfreflectie bijvoorbeeld over nepnieuws en gamen)
Modules kunnen los ingezet worden. Hele programma duurt in po ongeveer 10 lesuren en in vo 14 lesuren. Bij het programma hoort een toolkit voor scholen en een certificaat voor leerlingen.
www.online-masters.nl

Slim, verstandig en handig met media

(Digital Playground, 2014)
pro
Online project voor onderbouw praktijkonderwijs. Vier modules: veilig met media, cyberpesten, seksualiteit en media, echt/onecht. Per module twee theorielessen (elk 50 minuten) en twee praktijklessen (elk 100 minuten) waarin leerlingen aan de slag gaan met een praktische opdracht (fotostrip, filmpje etc.).
http://promediawijsheid.nl/

Stapp

(Driestar Educatief, 2018)
po 1-8, vo 1-6, pro, (v)so
Leerlijn mediawijsheid met interactieve lessen voor verschillende lesniveaus (po: groep 1/2, 3/4, 5/6, 7/8; vo 1/2 en bovenbouw; pro en (v)so). Voor vo gedifferentieerd: vmbo-bk, vmbo-gt en havo/vwo.
Leerlingen leren over nieuwe media, effecten en dilemma’s en worden gestimuleerd zelf keuzes te maken op basis van Bijbelse waarden. Het principe van weten-ervaren-oefenen-reflecteren vormt het fundament en de Mediacirkel de basis van Stapp. In de lessen komen thema's als cyberpesten, games, intieme media, reclame, films en nieuwswijsheid aan de orde. Een gratis proefpakket is te downloaden.
www.stappmethode.nl

TechTwijfels

(Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties, 2020)
vo
Met dit gratis kaartspel in combinatie met de online les, leren leerlingen in het voortgezet onderwijs in één lesuur kritisch te kijken naar de nieuwste technologieën en samen te onderzoeken wat deze hen kunnen opleveren, maar ook wat de mogelijke risico’s ervan zijn. Ze denken na en discussiëren over dillema's in het kader van technologisch burgerschap.
www.onderwijsinformatie.nl

The web we want

(European Schoolnet, 2013-2017)
vo 1-2
Educatief handboek  voor jongeren over online rechten en plichten, vrijheid van meningsuiting, auteursrecht en privacy.
Het handboek voor opvoeders (teachers)  bevat interactieve lesplannen en werkbladen.
www.webwewant.eu

Themakatern Mediawijsheid

(PleinM, Noordhoff Uitgevers, 2018)
vo 1-2
Themakatern bij de methode Plein M (ook los verkrijgbaar). Versie voor vmbo-onderbouw  of havo/vwo onderbouw . Flexibel inzetbaar bij diverse vakken, voor in de mentorles of in een projectweek. Onderwerpen o.a.: online informatie zoeken, betrouwbaarheid van informatie inschatten, bewustwording van eigen mediagebruik en risico's.
www.noordhoff.nl

TMI Academy

(TMI Academy, 2020)
vo
Digitale leeromgeving waarbij in verhaallijnen de volgende thema’s aan de orde komen: fake news, reclamewijsheid, filterbubbel, data, cybercrime, online haat, chatgroepen en money muling. TMI biedt ook mogelijkheden voor een workshop, projectweek of gastdocent.
www.tmi.one

Wikiwijs - Digitale geletterdheid po-vo-(v)so

(Kennisnet)
po 1-8, vo, (v)so
Open lesmateriaal, tips en informatie voor de vier domeinen van digitale geletterdheid: ICT-basisvaardigheden, informatievaardigheden, mediawijsheid en computational thinking. Speciaal voor het (v)so is er een themapagina met leermaterialen rond thema's zoals: veiligheid en privacy, nep en echt, zoeken en vinden.
https://www.wikiwijs.nl/startpagina/dgpovo/