over digitale geletterdheid

Vier of drie domeinen?

Sinds het bijeenbrengen van verschillende algemene vaardigheden onder de noemer van 21e-eeuwse vaardigheden, worden er vier onderdelen die betrekking hebben op digitale geletterdheid genoemd: praktische ict-vaardigheden, digitale informatievaardigheden, mediawijsheid en computational thinking.

Bij de ontwikkeling van het leergebied digitale geletterdheid bleek deze indeling goed bruikbaar, maar er zijn veel onderwerpen die aspecten uit meerdere domeinen hebben en dus niet eenduidig bij een van deze vier zijn onder te brengen. Voor de beschrijving van de kerndoelen digitale geletterdheid is daarom voor een andere indeling gekozen. En er zijn meer alternatieven waarbij andere perspectieven hebben geleid tot andere indelingen. In veel gevallen zijn er overeenkomsten zichtbaar tussen de domeinen die bij de verschillende indelingen worden onderscheiden.

Het is goed je te realiseren dat voor onderwijs in digitale geletterdheid het niet van belang is volgens welk model je inhouden of doelen indeelt. Het gaat in alle gevallen om dezelfde onderwerpen en bij het samenstellen van leerlijnen, leeractiviteiten en lessen zul je in veel gevallen aspecten uit meerdere domeinen aan de orde stellen, ongeacht van welke indeling je gebruikmaakt!

Drie domeinen van de kerndoelen

Zoals hierboven gemeld is er bij de ontwikkeling van de kerndoelen digitale geletterdheid voor gekozen deze niet in te delen volgens de vier domeinen die voortkomen uit de 21e eeuwse vaardigheden. Er is een indeling gemaakt in drie domeinen waarin de verschillende kerndoelen goed te groeperen zijn en duidelijk te onderscheiden zijn:

• Praktische kennis en vaardigheden
• Ontwerpen en maken
• De gedigitaliseerde wereld

Zie de pagina kerndoelen voor meer informatie.

Vier domeinen vanuit de 21e eeuwse vaardigheden

Vanuit de 21e eeuwse vaardigheden zijn er vier domeinen gedefinieerd die betrekking hebben op digitale geletterdheid.

• Praktische ICT-vaardigheden – benutten van de mogelijkheden van digitale technologie en inzicht hebben in de werking van digitale apparaten
• Mediawijsheid – kritisch én bewust omgaan met digitale media in een gemedialiseerde samenleving
• Digitale informatievaardigheden – systematisch, effectief en efficiënt gebruikmaken van digitale bronnen bij het verzamelen, evalueren, verwerken en delen van digitale informatie
• Computational thinking – (her)formuleren van complexe problemen met behulp van denkvaardigheden en strategieën zodat computertechnologie kan bijdragen aan het oplossen

Acht competenties van het mediawijsheid competentiemodel

Een ander voorbeeld in Nederland van een model met een ordening van inhouden van digitale geletterdheid is het Mediawijsheid Competentiemodel van Netwerk Mediawijsheid. Bij dit model is uitgegaan van het perspectief van mediawijsheid. Het kent acht mediawijsheidcompetenties:

• Apparaten en software bedienen
• Toepassingen exploreren
• Informatie vinden
• Creëren met media
• Verbinden via media
• Discussiëren over media
• Media doorgronden
• Reflecteren op mediagebruik

Vijf competentiegebieden van DigComp

In Europese landen wordt ook gebruik gemaakt van het competentieraamwerk DigComp 3.0 (The Digital Competence framework for citizens). Dit raamwerk is samengesteld in opdracht van de Europese commissie en beschrijft de digitale competenties voor burgers voor het leren, leven en werken in een digitale samenleving. In deze versie uit 2025 wordt ook uitgebreid aandacht besteed aan AI. De vorige versie 2.2 is vertaald in het Nederlands door het iXperium Centre of Expertise (DigComp 2.2: Het digitale competentieraamwerk voor burgers). In het raamwerk worden vijf competentiegebieden benoemd:

• Informatie- en datageletterdheid
• Communicatie en samenwerking
• Digitale contentcreatie
• Veiligheid
• Problemen oplossen