Debatteren & filosoferen

13 juli 2022

Door te debatteren leren leerlingen voor hun mening uit te komen én tegelijkertijd de mening van anderen te respecteren. Daarbij wordt niet ‘in het wilde weg geroepen’, maar worden standpunten onderbouwd door argumenten. 
Ook bij filosoferen leren leerlingen gedachten uitwisselen en nadenken over vragen en dilemma's die het leven biedt.
Er is volop keuze aan lesmaterialen die je ondersteunen en inspireren bij debatteren en filosoferen.

Debatteren met groep 7/8 op de basisschoolStichting Nederlands Debat Instituut, 2013. Doelgroep: PO 7-8
Deze handreiking voor leerkrachten primair onderwijs biedt achtergronden (didactische keuzes, aansluiting bij de kerndoelen); de basis (wat is debatteren?, waarom debatteren?) en verschillende debatvormen; tips en extra materiaal.

Denkstappen, filosoferen leren in 18 stappen, Levendig Uitgever, 2019. Doelgroep: PO 4-8, VO 1-2 
Per les een denkstap met oefeningen om met kinderen en jongeren te komen tot een filosofisch gesprek.

Denktekenen, 45 tekenopdrachten die kinderen aan het denken zetten, Filosovaardig, 2021. Doelgroep: PO 4-8 
Filosofisch denkspel waarbij aan de hand van tekenopdrachten, vragen en citaten kinderen aan het denken worden gezet.

Een goudvis in de zee, tien filosofische verhalen voor kleine en grote denkers, Filosovaardig, 2021. Doelgroep: PO 1-8
Geschikt voor iedereen die eens op een andere, diepgaande manier met jonge kinderen (vanaf 4 jaar) in gesprek wil gaan, zowel thuis als op school.

Filosoferen doe je zo, leidraad voor de basisschoolDamon BV, Uitgeverij, 2008. Doelgroep: PO 1-4
Alleen band 1 (groep 1-4) is nog leverbaar met vijftien lessen per leerjaar.
- groep 1/2 Een kind kan meer vragen dan...: wat is een vraag?
- groep 3/4 Alle stemmen tellen: bevorderen van de dialoog.

Filosoferen met Bas Haring
ThiemeMeulenhoff, 2015. Doelgroep: PO 4-8
Filosoof Bas Haring legt leerlingen kritische vragen en brandende kwesties voor. Hij doet dat in twaalf filmpjes, die leerlingen uitdagen met elkaar in discussie te gaan. Voor elke groep is een gratis proefles met lesbeschrijving en werkbladen op te vragen. De lessen zijn ook onderdeel van de methode Taalverhaal.nu.

Filosoferen op het bordUitgeverij SWP, 2014. Doelgroep: PO 6-8
Doel is dat de kinderen eraan gewend raken gedachten uit te wisselen en na te denken over de vragen en de dilemma's die het leven biedt om zo voor zichzelf te bepalen wat zij belangrijk vinden in het leven. Het boek biedt 18 thema's zoals geluk, het goede doen, natuur, vrienden en onze aarde. Het materiaal wordt gebruikt op het (digi)bord.

Hikes, het spel dat verbindt, Filosovaardig, 2021. Doelgroep: PO 3-8 
Door verschillende opdrachten worden de spelers uitgedaagd om vragen aan elkaar te stellen, zich creatief te uiten en samen na te denken.

Iedereen debatteert!, ID!, Doelgroep: PO 6-8
Site met filmpjes voor in de klas en aanbod voor leerkrachtentrainingen om je verder te ontwikkelen in debatteren voor de basisschool. Ruim 200 stellingen (voor digibord) en bijbehorend lesmateriaal.

Ik zag twee apen wetenschapenLevendig Uitgever, 2015. Doelgroep: BAO 7-8, VO 1-6
Handleiding om te filosoferen met kinderen en jongeren. 25 Voorbeelden van lessen die een filosofisch gesprek accommoderen over een thema rondom wetenschap of die aansluiten bij bepaalde vakken op school.

Ik zag twee beren filosoferenLevendig Uitgever, 2014. Doelgroep: PO 4-8
Dit boek bevat 38 voorbeeldlessen voor het voeren van een filosofisch gesprek.

Kabeljauw en het Nut van de WereldLevendig Uitgever, 2016. Doelgroep: PO 6-8
Filosofisch sprookje met lesactiviteiten.

Kan een bloemkool denken? Lessen in filosoferen met kinderen, Acco, 2016. Doelgroep PO 1-8 
Lesactiviteiten rond vijf filosofische thema’s: zijn, denken, taal, de mens en doen. Bij deze thema’s komen onderwerpen ter sprake die zowel voor de onder- als de bovenbouw worden uitgewerkt. Met een theorie- en praktijkdeel.

Kunnen dieren denken?, basisboek filosoferen in groep 3, 4 en 5,   2016, Amsterdam University Press. Doelgroep: PO 3-5 
Kunnen robots bang zijn?, basisboek filosoferen in groep 6, 7 en 8, 2016, Amsterdam University Press. Doelgroep: PO 6-8 
Twee boeken met in elk boek 12 uitgewerkte lessen onder meer met de onderwerpen 'Geluk', 'Democratie', 'Mens en robot', 'De ziel' en 'De dood'. Met uitleg voor de leerkracht en gevarieerde werkvormen: schrijfopdracht, presentatie, tekenen, mindmap, beweegspel, etc.

Nadenksels2013. Doelgroep: PO 1-2
​Twee mappen met filosofeeropdrachten, denkwolken en doeopdrachten voor (begaafde) kleuters. Per map: handleiding, zeven thema's (per thema vier kant en klare lessen) en een registratieformulier.

PraatplaatjesPraatprikkelsDe filosofiejuf, 2014. Doelgroep: PO 1-4, PO 3-8
Spelvormen (vragenkaartjes) om te filosoferen met kinderen op de basisschool.