Kennisclips over leesonderwijs

17 oktober 2022
contact: Anke Herder

In het kader van het project Na Pisa de Lente (2020-2022), een initiatief van de Werkgroep Onderzoek en Didactiek Nederlands (WODN) van de vereniging Levende Talen Nederlands, in samenwerking met SLO, zijn kennisclips ontwikkeld. Het project is gefinancierd door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

De drie kennisclips zijn hieronder te zien, met daarbij een korte inleiding op de verschillende onderwerpen en reflectievragen voor docenten. Binnenkort verschijnt er op het vernieuwde vakportaal Nederlands van SLO een pagina waarop alle informatie rondom leesonderwijs gebundeld is.

Cognitieve processen bij lezen

Anne Helder en Paul van den Broek

Hoe hoog legt een leerling de lat om een tekst te begrijpen? In deze clip wordt uitgelegd welke cognitieve processen een rol spelen bij leesvaardigheid. Naast verbanden binnen de tekst legt de lezer ook verbanden tussen de inhoud van de tekst en zijn of haar achtergrondkennis Zo ontstaat er een coherente mentale representatie van de tekst in het hoofd van de lezer: de basis van goed tekstbegrip en kennisopbouw. Welke cognitieve processen een lezer toepast, hangt af van hoeveel moeite hij doet om de tekst te begrijpen, oftewel welke standaard voor coherentie de lezer aanneemt. Het is belangrijk dat leerlingen hun standaard voor coherentie aanpassen aan hun leesdoel.

Reflectievragen
Vóór het bekijken van de clip

  • Wat weet je al van cognitieve processen die een rol spelen bij leesvaardigheid?
  • Maak je gebruik van deze processen in je leesvaardigheidsonderwijs?
  • Waarom zet je die wel of niet in in je leesvaardigheidsonderwijs?

Tijdens het bekijken van de clip

  • Wat is een mentale representatie?
  • Waarom is het zo belangrijk om te weten of je leerlingen een hoge standaard van coherentie hebben?

Na het bekijken van de clip

  • Wat betekent het voor jouw lessen leesvaardigheid als je je leerlingen zou helpen de lat voor tekstbegrip hoog te leggen?
  • Hoe kun je je inzichten delen met collega’s?

Referenties

Leesmotivatie

Roel van Steensel

Hoe kun je de leesmotivatie van leerlingen bevorderen? In deze clip gaat het om effectieve aspecten van leesonderwijs om leerlingen meer gemotiveerd te krijgen. Leesmotivatie is een complex begrip maar in de kern gaat het om een onderscheid tussen intrinsieke motivatie en extrinsieke motivatie. Motivatie en leesvaardigheid hebben een wederkerige relatie. Met bepaalde ingrepen in het onderwijs kun je de leesmotivatie van leerlingen bevorderen, wat kan leiden tot een positieve leesspiraal. Effectieve ingrediënten zijn: stimuleer autonomie, zelfvertrouwen en verbondenheid, sluit aan bij interesses van leerlingen of wek die op en ga uit van de individuele ontwikkeling van leerlingen.

Reflectievragen
Vóór het bekijken van de clip

  • Wat weet je van leesmotivatie en leesweerstand?
  • Wat doe je om de leesmotivatie van je leerlingen te bevorderen?
  • Waarom is leesmotivatie belangrijk?

Tijdens het bekijken van de clip

  • Wat is het verschil tussen intrinsieke en extrinsieke leesmotivatie?
  • Hoe werkt de positieve en hoe werkt de negatieve leesspiraal?

Na het bekijken van de clip

  • Wat betekent het voor jouw leesonderwijs als je de motivatie van elke leerling wilt verhogen?
  • Hoe kun je je inzichten delen met collega’s?

Referenties

Toetsen van tekstbegrip

Joyce Gubbels

Op welke manier kun je grondig leesbegrip van leerlingen toetsen? Grondig tekstbegrip vraagt om het begrijpen én gebruiken van geschreven informatie en betekent ook dat leerlingen kunnen reflecteren op dat wat ze hebben gelezen en de informatie kunnen evalueren. Huidige leestoetsen bieden vaak onvoldoende zicht op het begrip van een tekst als geheel. In deze clip wordt uitgelegd hoe je er voor kunt zorgen dat leerlingen beter begrip van de inhoud van een tekst ontwikkelen, bijvoorbeeld door informatie uit verschillende teksten te laten vergelijken. Ook is het uitleggen en beargumenteren van antwoorden op vragen bij een tekst belangrijk.

Reflectievragen
Vóór het bekijken van de clip

  • Hoe toets je nu de leesvaardigheid van je leerlingen en wat toets je precies?
  • Toets je op dit moment grondig leesbegrip van leerlingen?
  • Wat is de functie van de leestoetsen die je gebruikt?

Tijdens het bekijken van de clip

  • Welke nieuwe inzichten over toetsen van leesvaardigheid haal je uit deze kennisclip?
  • Wat is het verschil tussen ‘evalueren’ en ‘reflecteren’?

Na het bekijken van de clip

  • Wat betekent het voor (inzet van) leestoetsen als je inzet op grondig leesbegrip?
  • Hoe kun je je inzichten delen met collega’s?

Referenties

  • Gubbels, J., van Langen, A. M. L., Maassen, N. A. M., & Meelissen, M. R. M. (2019). Resultaten PISA-2018 in vogelvlucht. Universiteit Twente. https://doi.org/10.3990/1.9789036549226
  • Van der Hoeven, M., Schmidt, V., Sijbers, J., van Silfhout, G., Woldhuis, E., & van Leeuwen, B. (2017). Leerplankundige analyse PISA 2015. SLO. http://www.fi.uu.nl/publicaties/literatuur/2017_leerplan_analyse_pisa_2015.pdf
  • Jelier, W. (2021). Centraal examen Nederlands: hoe verder? Didactief Special, 6-8. https://didactiefonline.nl/artikel/centraal-examen-nederlands-hoe-verder
  • Best, R. M., Rowe, M., Ozuru, Y., & McNamara, D. S. (2005). Deep-level comprehension of science texts: The role of the reader and the text. Topics in Language Disorders, 25, 65-83. https://doi.org/10.1097/00011363-200501000-00007
  • Schoor, C., Hahnel, C., Mahlow, N., Klagges, J., Kroehne, U., Goldhammer, F., & Artelt, C. (2020). Multiple document comprehension of university students: Test development and relations to person and process characteristics. In O. Zlatkin-Troitschanskaia, H. A. Pant, M. Toepper, & C. Lautenbach (Eds.), Student learning in German higher education - Innovative measurement approaches and research results (pp. 221-240). Springer.
  • Wolf, M., & Barzillai, M. (2009). The importance of deep reading. Educational Leadership, 66, 32–7.


toon meer

Sector

Vrije trefwoorden