Voorbeeldmaterialen

23 juni 2020

Democratische vaardigheden, sociaal-emotionele ontwikkeling, levensbeschouwing: Ben je op zoek naar specifieke methoden of andere lesmaterialen waarin meerdere facetten van burgerschap expliciet aan de orde komen? Kijk dan eens in deze lijst.

BURGERboek, Actua Uitgeverij BV, 2014-2016. Doelgroep: VMBO 1-4, H 1-5, V 1-6, MBO
Serie modules voor burgerschap in het vo en mbo die leerlingen wil voorbereiden op de liberaal-democratische, multiculturele samenleving. Module 1 richt zich op de 'Eigen waarden', module 2 gaat over de 'Nederlandse democratie' en het onderwerp van module 3 is 'Samen leven'. SLO analyse burgerschapsvorming (2017) (pdf, 443 kB)

De Democratiefabriek, Stichting Vredeseducatie, 2013. Doelgroep: PO 7-8, VMBO 1-4, H 1-5, V 1-6
Interactieve, mobiele tentoonstelling over vrede, democratie en burgerschap. Jongeren bezoeken in duo's de democratiefabriek, ze krijgen er allerhande opdrachten die hen telkens uitdagen hun eigen ideeën, hun twijfels, opinies en vooroordelen ter discussie te stellen. Onderwerpen gaan over samenleven, diversiteit, actief burgerschap en onze democratie.

De maatschappij dat ben JIJ - BBL, Codename Future, 2018. Doelgroep: MBO-BBL
Burgerschapsmethode speciaal ontwikkeld voor BBL-studenten. Doel: studenten te vormen tot sociale zelfredzame burgers met een goed beeld van hun rol in de huidige en toekomstige samenleving. Het theoretisch kader is vertaald naar de situatie (eigen beroepscontext) van BBL'ers zelf. Met praktische verwerkingsopdrachten leert de student zijn eigen rol kennen en wat het onderwerp voor hem of haar kan betekenen. Veel aandacht wordt besteed aan attitudevorming. Het uitgangspunt is dat studenten inzien dat ze hun eigen rol voor een groot deel zelf (gunstig) kunnen beïnvloeden.​

Fort EuropaVO-content, 2015. Doelgroep: H 3, V 3
Digitale module als aanvulling bij de Stercollectie aardrijkskunde 'Bevolking en Ruimte.' Leerinhouden gaan over: vluchtelingen; migratiestromen naar Europa; asielzoekers; nieuwkomers in Nederland.

Fort van de DemocratieStichting Vredeseducatie, 2008-2014. Doelgroep: VMBO 2-4, H 2-5, V 2-6, MBO
Een interactieve tentoonstelling ingericht in Fort Lunet I in Utrecht met als doel leerlingen te laten oefenen in democratische vaardigheden. Thema's die aan bod komen: vrijheid van menings-uiting, diversiteit, grondrechten, vooroordelen, identiteit en samenleven.

Hanna's missionNTR: SchoolTV, 2013. Doelgroep: VMBO 1-2, H 1-3, V 1-3
Schooltv-serie over het thema burgerschap. In de serie inspireert Hanna, een presenterende cartoonfiguur, de leerlingen een project op te zetten voor het goede doel. Ze legt ook uit hoe je daar via de moderne media bekendheid aan kunt geven.

Ik Creëer Mijn Wereld (ICMW)Academy4life, 2018. Doelgroep: PO 1-8.
Methode (online leeromgeving) voor burgerschap, sociaal-emotionele ontwikkeling/persoonsvorming en 21e eeuwse brede vaardigheden. Er worden zeven stappen (leerlijnen) onderscheiden:
1. Basis: positieve basisovertuigingen over jezelf, anderen en de wereld om je heen.
2. Emotie: emoties reguleren voor positief gevoel en gedrag voor jezelf en richting anderen.
3. Kunde: zelfvertrouwen en zelfredzaamheid in je eigen kracht.
4. Samen: diversiteit waarderen door zelfkennis, kennis van gedragsstijlen en samenwerken.
5. Communicatie:positieve communicatie on- en offline om met elkaar te verbinden.
6. Creatie: creatief, oplossingsgericht denken in een multimediale wereld.
7. Omgeving: kennis en creatieve opdrachten over democratie, cultuur, waarden en normen, religie, respect, vrijheid, duurzaamheid, armoede, oorlog, eigen waarheid en diversiteit.
Kennis wordt afgewisseld met voelen, ervaren, zien, horen en doen. Meer informatie over de typen opdrachten en niveaus van burgerschap in de methode.

Je hebt makkelijk pratenSchool & Veiligheid, 2016. Doelgroep: PO, VO
Handleiding voor het begeleiden van gesprekken over maatschappelijk gevoelige onderwerpen zoals: vrijheid van meningsuiting, vluchtelingenproblematiek, extremisme en seksuele diversiteit.

Kies 1, leerwerkboek burgerschap (tweede druk)Deviant, 2016. Doelgroep: PRO, VSO, MBO
Methode burgerschap die bestaat uit een leerwerkboek en een digitaal oefen- en toetsprogramma Kies Online. Het leerwerkboek bestaat uit negen thema's: kiezen; samen leven; veiligheid; politiek; werk; geld; media; gezondheid; relaties en seks.
Elk thema bestaat uit vier lessen met korte theorieblokken, voorbeelden en opdrachten, een overzicht van belangrijke woorden en één les met keuzeopdrachten voor het portfolio.
SLO analyse burgerschapsvorming (2017) (pdf, 297 kB)

Krachtbronnen, Creathlon, 2014-2018. Doelgroep: PO 6-8
Geïntegreerde methode burgerschap, levensbeschouwing en sociaal-emotionele ontwikkeling voor de bovenbouw van de basisschool. Er zijn acht thema's ontwikkeld: Eigen kracht, Kracht van Samen, Kracht van de natuur, Kracht van moed, Kracht van delen, Kracht van liefde, Kracht van verandering en Kracht van idealen. Elk thema bestaat uit zes lessen, elk met lesstof voor 1,5 tot 2 uur. Per thema zijn gratis demo's te bekijken van de lessen, het werkboekje en de handleidingen. SLO analyse burgerschapsvorming (2017) (pdf, 311 kB)

Kwink voor burgerschap en mensenrechten, Kwintessens - College voor de Rechten van de Mens, 2019. Doelgroep: PO 1-8
Leerlijn burgerschap en mensenrechten, voor onder-, midden- en bovenbouw. Volledig online en gratis te downloaden lessen. Totaal 15 lessen, vijf lessen per bouw. Per les vijf stappen:
- start: introductie lesinhoud en activeren kennis;
- uitleg: filmpjes en informatie;
- oefenen: basistechnieken en 21e-eeuwse vaardigheden;
- terugkijken: evaluatie;
- en nu?: burgerschap en mensenrechten ontdekken op school en onderzoeken in de samenleving.

Qompas voor de klas, Burgerschap en LOB, Qompas, 2020. Doelgroep: vmbo, havo, vwo 
Interactieve digitale en klassikale lessen LOB en burgerschap (onderbouw) en vakoverstijgende projecten rond actuele onderwerpen (zoals: plastic soep, sociale media, discriminatie, mensenrechten (ism Amnesty International). Daarbij staat dialoog centraal. Elke les is voorzien van instructies en waar nodig werkbladen om te printen. Schooljaar 2020-2021 wordt het aanbod van burgerschapslessen uitgebreid naar de bovenbouw. De lessen zijn gebaseerd op de grote opdrachten van Curriculum.nu en het wetsvoorstel 'Verduidelijking Burgerschapsopdracht in het funderend onderwijs'. Vraag gratis proefaccount aan.

Reflecteren op binnen- en buitenschoolse burgerschapservaringenCED-groep, 2017. Doelgroep: PO 6-8
Waaier (als pdf te downloaden) om, met behulp van reflectie op binnen- en buitenschoolse ervaringen, burgerschapscompetenties te stimuleren. Met tips voor werkvormen en ideeën voor thema's.

Sign of the Times in de klas!Lespakket voor het onderwijs, NieuwWij, 2020. Doelgroep: VO 4-6
Vijf lesvideo's (van ongeveer 20 min.) met bijbehorende werkvormen over democratie, klimaat, religie, ongelijkheid en leiderschap. Bij de werkvormen is aangegeven bij welke  burgerschapsdoelen ze aansluiten: democratie, participatie en/of identiteit.

Spiegelbeeld, Burgerschap voor het jonge kind, De Rijke Leeromgeving, 2018. Doelgroep: PO 1-3 
Lespakket bestaande uit twee delen. In het eerste deel worden de onderwerpen begrijpend luisteren en interactief voorlezen behandeld. In het tweede deel komen in tien hoofdstukken burgerschapsthema’s in (vijf tot tien) lessen aan de orde. Zie inkijkexemplaar. Daarbij staat het prentenboek Spiegelbeeld centraal. Bij het lespakket hoort de Kelsey-pop. En kan een kindertheatervoorstelling worden aangevraagd.

Terra Nova Minimaatschappij, Stichting Terra Nova - Democratisch Design, 2017. ​PO 5-8, VO, MBO
Burgerschapsspel en discussietool om lastige maatschappelijke thema’s naar de belevingswereld van kinderen en jongeren te brengen. Aan de hand van een verhaallijn op een onbewoond eiland discussiëren ze in teams over hun ideale samenleving. Tijdens hun avontuur worden ze uitgedaagd door morele dilemma’s. Ze verkennen wat voor hen ‘juist’ is en wat niet en nemen het heft in eigen handen om hier iets voor te organiseren. Meer info: Facebookpagina.

Toolkitburgerschapseducatie, doen wat werktCED-groep, 2015. Doelgroep: PO 7-8
De gratis te downloaden toolkit bevat de leerkrachtcompetenties die bij burgerschapseducatie belangrijk zijn en daarbij behorend materiaal. Door het invullen van een checklist beoordeelt de leerkracht welke competenties hij al goed beheerst en welke hij nog wil verbeteren. Vervolgens kan er doorgeklikt worden op de competentie voor meer informatie, tips en trucs, ideeën, werkvormen en ondersteuningsmateriaal.

De Vreedzame SchoolCED-groep, 2006-2020. Doelgroep: ​PO 1-8, SBO, peuters, VO
​De Vreedzame School is een programma voor sociale competentie en democratisch burgerschap.
Beoordeeld (en voorlopig goedgekeurd) anti-pestprogramma.
In 2015 is de map 'Werken aan Sociale Veiligheid' verschenen. Een extra handreiking om sociale veiligheid van kinderen te bevorderen, pesten te voorkomen en in te grijpen bij pestincidenten.
SLO analyse Burgerschapsvorming in leermiddelen primair onderwijs (2008)
De analyseresultaten van 'De Vreedzame School' zijn te vinden vanaf pagina 35.
Het programma is doorontwikkeld voor voortgezet onderwijs.
Voor het schooljaar '20-'21 verschijnen nieuwe herziene lesmappen voor het basisonderwijs. Lees ook meer informatie over de belangrijkste veranderingen.

Week van BurgerschapSamSam, 2019-2020. Doelgroep: PO 5-8.
Jaarlijks wordt in de derde week van mei de Week van Burgerschap georganiseerd door SamSam. Het speciaal voor die week ontwikkelde lespakket is ook los te bestellen door scholen die geen abonnement op SamSam hebben.

Wijs worden, methode filosofie, levensbeschouwing en burgerschapDamon BV, Uitgeverij, 2012-2013. Doelgroep: H 1-3, V 1-3
Methode filosofie, levensbeschouwing en burgerschap. Het zwaartepunt van de methode ligt op verantwoordelijkheid, burgerschap en ethiek.
SLO methodebeschrijving (pdf, 132 kB) (2014)
SLO analyse seksuele diversiteit (2014). De analyseresultaten van Wijs Worden zijn te vinden vanaf pagina 49.
SLO analyse burgerschapsvorming (2017) (pdf, 155 kB)

Wijs worden basisDamon BV, Uitgeverij, 2014-2015. Doelgroep: VMBO-T 1-2, H 1-3
Methode filosofie, levensbeschouwing en burgerschap. Naast levensbeschouwelijke vragen komen ook filosofie en burgerschapsvorming aan de orde.
SLO methodebeschrijving (2016) (pdf, 124 kB)
SLO analyse burgerschapsvorming (2017) (pdf, 155 kB)