Veelgestelde vragen actualisatie examenprogramma’s

3 januari 2022

De kern

Vanaf maart 2022 start de actualisatie van de examenprogramma’s van de vakken Nederlands, moderne vreemde talen, wiskunde, natuurwetenschappelijke vakken en maatschappijleer. Vanaf december kunnen leraren en vakexperts zich hiervoor aanmelden.
De landelijk vastgelegde examenprogramma’s zijn niet meer actueel. Om leerlingen goed voor te blijven bereiden op hun vervolgopleidingen en toekomst worden deze geactualiseerd. SLO doet dit samen met het onderwijsveld, in opdracht van het ministerie van OCW. Wanneer de actualisaties van de kerndoelen en de examenprogramma’s van de overige vakken starten is nog niet bekend.

Achtergrond en context

Waarom de actualisatie van examenprogramma’s?
Wat zijn examenprogramma’s?
Waarom start de actualisatie van examenprogramma’s, niet de kerndoelen?
Sluiten kerndoelen en examenprogramma’s straks wel op elkaar aan?
Voor welke vakken worden examenprogramma’s geactualiseerd?
Waarom start de actualisatie van examenprogramma’s met deze vakken?
Wanneer worden examenprogramma’s voor andere vakken geactualiseerd?
Wat hebben de adviezen van de wetenschappelijke curriculumcommissie opgeleverd?

Rollen

Wie gaat de examenprogramma’s actualiseren?
Hoe worden de vakvernieuwingscommissies geselecteerd?
Wie zitten er in de advieskring?
Een aantal vakvernieuwingscommissies actualiseert examenprogramma’s voor een cluster aan vakken. Hoe is zo’n vakvernieuwingscommissie georganiseerd?
Wat is de rol van vakverenigingen bij de actualisatie van examenprogramma’s?

Proces en praktisch

Wanneer start de actualisatie van examenprogramma’s?
Hoe worden de examenprogramma’s geactualiseerd?
Hoe lang duurt de actualisatie van examenprogramma’s?
Hoe kan ik me aanmelden om mee te werken?
Hoe is de leerlingenbetrokkenheid georganiseerd?
Hoe borgt SLO de kwaliteit?
Worden buiten de commissie en advieskring nog meer mensen uit het veld geraadpleegd?
Hoe komen de voorstellen van Curriculum.nu in de resultaten terug?
Is Curriculum.nu gestopt? Of: Is de actualisatie van examenprogramma’s iets anders dan Curriculum.nu?
Wat is de plek van digitale geletterdheid en burgerschap bij de actualisatie van examenprogramma’s?

Achtergrond en context

Waarom de actualisatie van examenprogramma’s?

De landelijk vastgelegde examenprogramma’s zijn niet meer actueel. Om leerlingen goed voor te blijven bereiden op hun vervolgopleidingen en toekomst worden deze geactualiseerd, in opdracht van het ministerie van OCW.

Wat zijn examenprogramma’s?

Een examenprogramma is een geheel aan eindtermen. Dit zijn de leerdoelen die beschrijven waar leerlingen mee in aanraking moeten komen, welke inspanning er van hen wordt verwacht met het oog op ervaringen, en wat ze uiteindelijk moeten beheersen. Leerdoelen zijn in de bovenbouw vastgelegd in examenprogramma’s per vak, per schoolsoort en leerweg. In het examenprogramma is ook vastgelegd welke eindtermen deel uitmaken van het centraal examen of van het schoolexamen.
Kerndoelen worden vastgesteld voor het primair onderwijs op het niveau van eind groep 8 en voor het voortgezet onderwijs op het niveau van einde onderbouw VO.

Waarom start de actualisatie van examenprogramma’s, niet de kerndoelen?

SLO heeft nog geen opdracht gekregen van het ministerie van OCW om kerndoelen te actualiseren. Eerst wordt een besluit hierover verwacht van een nieuw kabinet.

Sluiten kerndoelen en examenprogramma’s straks wel op elkaar aan?

SLO zorgt met een team van experts en leraren voor de samenhang, om zo veel mogelijk te zorgen dat raakvlakken tussen vakgebieden met elkaar kloppen en er doorlopende leerlijnen ontstaan. De ontwikkeling van examenprogramma’s en kerndoelen zal naar verwachting in tijd deels overlappen. Het ontwikkelwerk voor kerndoelen en eindtermen gebeurt door verschillende teams, maar wel op basis van een gemeenschappelijke basis, zoals startnotities met de ontwikkelingen per vak en de voorstellen van curriculum.nu.

Voor welke vakken worden examenprogramma’s geactualiseerd?

De actualisatie van de examenprogramma’s start met de vakken met de hoogste prioriteit. Dit zijn: Nederlands, moderne vreemde talen, wiskunde, natuurwetenschappelijke vakken en maatschappijleer. Omwille van de samenhang met Nederlands en de moderne vreemde talen, start tegelijkertijd ook de actualisatie van klassieke talen/ Fries.

Waarom start de actualisatie van examenprogramma’s met deze vakken?

De actualisatie van examenprogramma’s start met de vakken met de hoogste prioriteit, de examenprogramma’s die het meest verouderd zijn. Deze vakken zijn urgent bevonden door o.a. vakverenigingen, vervolgonderwijs en de Tweede Kamer.

Wanneer worden examenprogramma’s voor andere vakken geactualiseerd?

Dat is nog niet bekend. De actualisatie van de examenprogramma’s van de overige vakken en vakgebieden wordt in opeenvolgende tranches in een latere fase ingepland door het ministerie van OCW.

Wat hebben de adviezen van de wetenschappelijke curriculumcommissie opgeleverd?

Een wetenschappelijke curriculumcommissie adviseert aan het ministerie van OCW over curriculumontwikkeling. Deze commissie heeft o.a. advies uitgebracht over de opgeleverde bouwstenen van Curriculum.nu en de werkopdracht voor het actualiseren van onderwijsdoelen. Het ministerie gebruikt deze adviezen en maakt, mede op basis hiervan, werkopdrachten voor SLO. Alle informatie over de commissie en de adviezen vind je op: www.curriculumcommissie.nl.

Rollen

Wie gaat de examenprogramma’s actualiseren?

Het ministerie van OCW heeft SLO opdracht gegeven om de examenprogramma’s te actualiseren. Hiervoor richt SLO vakvernieuwingscommissies in en adviesgroepen:

  • Voor elk vak of voor verwante vakken komt er een vakvernieuwingscommissie die de examenprogramma’s gaat actualiseren. Deze commissie bestaat uit leraren, vakinhoudelijke experts en curriculumexperts. Onder begeleiding van een procesregisseur.
  • Elke vakvernieuwingscommissie werkt samen met een advieskring. Deze advieskring geeft feedback en reflecteert op tussenproducten van de vakvernieuwingscommissie. De advieskring bestaat uit o.a. vakverenigingen, wetenschappers, lerarenopleidingen en andere relevante experts passend bij het betreffende vakgebied.

Hoe worden de vakvernieuwingscommissies geselecteerd?

De werving en selectie is uitbesteed aan een extern bureau (B&T Werving & Selectie). Belangrijkste in de selectie is een evenwichtige verdeling van expertises en achtergronden. Daarnaast moeten de leden voldoen aan de gestelde eisen die zijn beschreven in de functieprofielen (zie hiervoor). In het selectieproces vinden gesprekken plaats met een commissie bestaande uit de procesregisseur, een curriculumexpert en een vertegenwoordiger van een vakvereniging. Meer informatie.

Wie zitten er in de advieskring?

De advieskring geeft feedback en reflecteert op de (tussen-)producten. De advieskring bestaat per vak uit:

  • Vakinhoudelijke experts die op vaste momenten reflecteren op tussenproducten en hierbij hun achterban betrekken. Dit zijn bijvoorbeeld vakverenigingen, lerarenopleidingen, vervolgopleidingen en maatschappelijke organisaties.
  • Gespecialiseerde vakinhoudelijke experts wiens kennis op deeldomeinen op specifieke momenten kan worden benut door de vakvernieuwingscommissie.
  • Experts met toetsexpertise van het College voor Toetsen en Examens en Stichting Cito vanuit hun specifieke en wettelijke taak in de keten. Zij geven advies over de toetsbaarheid van de inhouden en eventuele toetsvormen binnen het concept-examenprogramma.

Een aantal vakvernieuwingscommissies actualiseert examenprogramma’s voor een cluster aan vakken. Hoe is zo’n vakvernieuwingscommissie georganiseerd?

Bij een cluster van vakken is er per vak een kernteam binnen de vakvernieuwingscommissie. Daarnaast is er een vakoverstijgende werkgroep voor de onderwerpen die in de examenprogramma’s van meerdere vakken van dat cluster terugkomen, vakoverstijgende onderdelen en het hanteren van eenduidige omschrijvingen.

Wat is de rol van vakverenigingen bij de actualisatie van examenprogramma’s?

Vakverenigingen hebben een actieve rol bij de actualisatie van examenprogramma’s. Bij de werving en selectie van leden van de vakvernieuwingscommissies, als onderdeel van de advieskring van elk leergebied en vak, en bij de toetsing van conceptenproducten. Omdat er een groot beroep wordt gedaan op de inzet van vakverenigingen stelt het ministerie van OCW een subsidie beschikbaar om dit te kunnen organiseren.

Proces en praktisch

Wanneer start de actualisatie van examenprogramma’s?

Vanaf 8 december kunnen leraren en vakexperts zich aanmelden. De actualisatie voor de vakken Nederlands, moderne vreemde talen, wiskunde, natuurwetenschappelijke vakken, maatschappijleer en klassieke talen/ Fries zal naar verwachting starten vanaf maart 2022.

Hoe worden de examenprogramma’s geactualiseerd?

Het ministerie van OCW geeft opdracht tot het actualiseren van de examenprogramma’s en heeft de uitgangspunten en kwaliteitscriteria vastgesteld in een werkopdracht aan SLO.
Vakvernieuwingscommissies van leraren, vakinhoudelijke experts en curriculumexperts gaan in samenwerking met advieskringen met o.a. vakverenigingen werken in de volgende stappen met de volgende tussenproducten:

  1. Karakteristiek per vak
  2. Raamwerk van concept-eindtermen per vak
  3. Uitwerking selecties van concept-eindtermen per vak
  4. Uitwerking volledige set concept-eindtermen en verdeling CE-SE (centraal examen en schoolexamen)
  5. Concept-examenprogramma’s per vak + toelichtingsdocument

De vakvernieuwingscommissies krijgen bij aanvang een startnotitie. Startnotities per vak beschrijven de probleemanalyse, relevante ontwikkelingen in onderwijsbeleid en -onderzoek, het onderwijsveld en de samenleving in relatie tot het curriculum. De startnotities zijn opgesteld door SLO samen met andere vakexperts, docenten, vakdidactici en toetsdeskundigen.

Hoe lang duurt de actualisatie van examenprogramma’s?

Elke vakvernieuwingscommissie heeft maximaal 24 maanden om de nieuwe concept-examenprogramma’s voor het betreffende vak of cluster van vakken op te leveren. De concept-examenprogramma’s voor de vakken Nederlands, moderne vreemde talen, wiskunde, natuurwetenschappelijke vakken en maatschappijleer zullen gereed zijn in maart 2024. Daarna worden deze concept-eindtermen beproefd op bruikbaarheid en effectiviteit in de praktijk.

Hoe kan ik me aanmelden om mee te werken?

Ben je een leraar of vakexpert? En wil je meewerken aan de actualisatie van examenprogramma’s Nederlands, moderne vreemde talen, wiskunde, natuurwetenschappelijke vakken, maatschappijleer of Klassieke talen/Fries? Ga dan naar deze pagina voor meer informatie en om je aan te melden.

Hoe is de leerlingenbetrokkenheid georganiseerd?

Leerlingpanels reflecteren op de (tussentijdse) plannen van de vakvernieuwingscommissies, hierin wordt samengewerkt met LAKS. In de uiteindelijke concept-examenprogramma’s wordt toegelicht hoe deze opbrengsten zijn verwerkt.

Hoe borgt SLO de kwaliteit?

Om de kwaliteit van de tussenproducten en het proces te waarborgen heeft SLO naast de externe advieskring ook een intern systeem van kwaliteitszorg ingericht. Dit systeem bestaat uit twee onderdelen: een monitorteam en een expertpoule.

  • Het monitorteam verzamelt gedurende het ontwikkelproces informatie en voert daarop analyses uit vanuit de kwaliteitscriteria uit de werkopdracht. Monitoring en evaluatie richten zich op de inhoud van de te ontwikkelen (tussen)producten en het proces dat in de vakvernieuwingscommissies doorlopen wordt.
  • De expertpoule bestaat uit inhoudelijke SLO-experts met expertise op het gebied van de vakoverstijgende aspecten die in de werkopdracht zijn beschreven, zijnde burgerschap, digitale geletterdheid, LOB, verbindende vaardigheden, doeldomeinen, diversificatie, geletterdheid, reken- wiskundige kennis. De expertpoule werkt samen met het monitorteam bij het uitvoeren van de inhoudelijke analyses en bekijkt of deze vakoverstijgende element goed gewaarborgd zijn in de concept-uitwerkingen.

Worden buiten de commissie en advieskring nog meer mensen uit het veld geraadpleegd?

Voor elk vak zullen tussentijdse opbrengsten op een website worden geplaatst. Daarnaast zullen vakverenigingen tussentijdse opbrengsten bespreken met hun leden.

Hoe komen de voorstellen van Curriculum.nu in de resultaten terug?

Het raamwerk dat de vakvernieuwingscommissies opstellen is voorzien van een toelichting en verantwoording van keuzes, waarbij (indien relevant) aangegeven wordt welke grote opdrachten en aanbevelingen voor de bovenbouw van Curriculum.nu daaraan ten grondslag liggen.

Is Curriculum.nu gestopt? Of: Is de actualisatie van examenprogramma’s iets anders dan Curriculum.nu?

Curriculum.nu is afgerond, en heeft voorstellen voor negen leergebieden opgeleverd. Die voorstellen worden gebruikt bij de actualisatie van kerndoelen en examenprogramma’s.

Wat is de plek van digitale geletterdheid en burgerschap bij de actualisatie van examenprogramma’s?

In de bovenbouw van het voortgezet onderwijs zijn dit geen bestaande of beoogd nieuwe vakken. Daarom worden burgerschap en digitale geletterdheid in eerste instantie ondergebracht bij de verschillende vakgebieden. De vakvernieuwingscommissies krijgen hier gerichte werkinstructies voor aangeboden, zodat het totaal dekkend is voor de inhouden van deze nieuwe leergebieden. Ook zal er vakspecifieke expertise beschikbaar worden gesteld, zodat de inhouden geborgd zijn binnen het landelijke curriculum.