Aandacht voor digitale geletterdheid: tijd voor verandering

Op RKBS De Waterwilg in Nootdorp is innovatie altijd erg belangrijk geweest. Nadat in de coronaperiode de aandacht even ergens anders lag, was het tijd voor verandering. Maike Kouwenhoven vertelt hoe het schoolteam met het thema digitale geletterdheid aan de slag is gegaan.

Op onze school is innovatie altijd erg belangrijk geweest. Toch lag in de coronaperiode de aandacht – net als bij de meeste scholen – even ergens anders. We merkten dat het thema digitale geletterdheid naar de achtergrond verdween en dus besloten we als werkgroep dat het tijd was voor verandering. We wilden begrijpen wat digitale geletterdheid voor ónze school betekent en hoe we digitale vaardigheden structureel kunnen integreren in ons onderwijs.

Het visiespel spelen

Een belangrijke eerste stap was het spelen van het visiespel van SLO tijdens een studiedag. Dit deden we bewust met het hele team van ruim 50 collega’s. We vonden het belangrijk dat iedereen, van ervaren ICT-gebruiker tot digibeet, een stem kreeg in hoe digitale geletterdheid een plek zou moeten krijgen in ons onderwijs. Het spel zorgde voor goede gesprekken over wat we al deden, wat we belangrijk vonden en waar de uitdagingen lagen. Wat ons vooral opviel, was de grote betrokkenheid van collega’s. Waar eerder nog wat weerstand was (“spannend”, “lastig”, “de kinderen weten toch meer dan wij”), ontstond er langzaam maar zeker enthousiasme.

In de maanden daarna hebben we digitale geletterdheid steeds weer besproken tijdens studiedagen. Geen lange presentaties, maar vooral veel uitproberen en zelf ervaren. Juist door het zelf te doen, neem je veel spanning weg. Ook ontdekten collega’s hoe ze digitale vaardigheden kunnen laten aansluiten bij de andere leerdoelen. En dat is precies wat ook uit onze visie naar voren kwam: digitale geletterdheid niet als apart vak, maar als geïntegreerd onderdeel van ons onderwijs.

Het Lokaal voor de toekomst

Na de visie en de eerste succesvolle experimenten was het tijd voor de volgende stap: een fysieke plek die zowel leerlingen als leerkrachten uitnodigt om te ontdekken, maken en samenwerken met digitale middelen. Zo ontstond het idee voor ons Lokaal voor de Toekomst: een inspirerende ruimte vol prachtige tools zoals een lasersnijder, podcaststation en green screen. Dit lokaal moest meer worden dan een verzameling aan gadgets, we wilden een plek waar leerlingen betekenisvol kunnen leren. Het doel was om digitale vaardigheden te koppelen aan andere vakgebieden zoals taal of wereldoriëntatie. Om deze reden is de keuze van de materialen voor ons lokaal steeds gemaakt vanuit onze visie en de leerdoelen, niet vanuit de technologie zelf.

Zo’n innovatief lokaal vol mooie tools vraagt natuurlijk om een flinke investering. Naast een subsidieaanvraag besloten we daarom een sponsorloop te organiseren. Niet alleen leverde dit een mooi bedrag op voor ons lokaal, ook zorgde het voor betrokkenheid van de leerlingen en ouders.

Begin dit schooljaar konden de lessen in het Lokaal voor de Toekomst dan eindelijk beginnen. Eén dag per week geef ik zelf lessen in het lokaal aan alle groepen, met hun leerkracht erbij. Zo kunnen de leerkrachten zien hoe ze les kunnen geven in digitale geletterdheid en ervaren hoe het is om met de verschillende materialen te werken. Dit verlaagt de drempel en geeft leerkrachten vertrouwen om straks zelfstandig les te geven in het Lokaal voor de Toekomst.

Aansluiten op de kerndoelen

Toen de kerndoelen digitale geletterdheid werden gepubliceerd, hebben we die naast de methodes gelegd die we gebruiken voor bijvoorbeeld taal, rekenen, wereldoriëntatie en studievaardigheden. Wat bleek? Eigenlijk komen veel kerndoelen al aan bod in ons onderwijs. Dat gaf vertrouwen en laat zien dat we al heel veel doen. De onderdelen die nog veel minder terugkomen, met name programmeren en AI, pakken we juist extra op in het Lokaal voor de Toekomst.

Betekent dit dat we al een volledige leerlijn digitale geletterdheid aanbieden bij ons op school? Nee, dat is helaas nog niet het geval. Maar we maken mooie stappen. Ons doel is dat alle leerkrachten uiteindelijk zelfstandig digitale vaardigheden kunnen integreren in hun onderwijs. Om hen daarbij te helpen hebben we een website ontwikkeld met informatie over de materialen, praktische lesideeën en tips voor gebruik en opruimen. Leerkrachten kunnen lessen en materialen vinden door te filteren op groep of kerndoel en zo kiezen waar ze mee willen werken.

Plezier en nieuwsgierigheid

Voor nu blijft experimenteren heel belangrijk. We hebben de ruimte om te ontdekken, fouten te maken en te leren. Plezier en nieuwsgierigheid zijn het uitgangspunt, voor zowel de leerlingen als de leerkrachten. Wanneer een leerling zegt: “Dit is veel te leuk, ik kan hier echt uren spelen”, is dat een prachtig compliment. En dat terwijl er ondertussen ontzettend veel geleerd wordt. Wat dacht je bijvoorbeeld van een interessante podcast over bekende personen uit de geschiedenis? Of een interactieve poster over de spijsvertering gemaakt met de Makey Makey? Ook de jongste kinderen kunnen al veel doen in het Lokaal voor de Toekomst. Zo helpen de leerlingen uit groep 8 de leerlingen in de onderbouw bijvoorbeeld met het maken van stop motion filmpjes of het programmeren van de Intelino trein.

Uiteindelijk willen we een volledig dekkend aanbod, zodat we kinderen zo goed mogelijk kunnen voorbereiden op de toekomst. Digitale geletterdheid is hierbij geen eindbestemming, maar een doorlopend proces dat meebeweegt met de leerlingen en de technologie. Zo blijft ons onderwijs zich steeds weer ontwikkelen, net als de wereld om ons heen.