Een goede rekenstart na de lockdown

19 april 2021

Waarmee ga je starten nu de leerlingen weer op school zijn?

Na een paar weken thuisonderwijs is er sprake van een nieuwe beginsituatie. Leerlingen moeten weer even wennen aan de structuur en aan het werken met al hun klasgenootjes om hen heen. Op welke manieren kun je met je groep een positieve start maken?

Vraag het de leerlingen, zoals groepsleider Judith Flux deed in groep 3/4/5:
Tweet van NL-leraar

Je kunt leerlingen ook vragen welke voordelen zij hebben ervaren aan de afgelopen periode. Een leerling gaf aan dat ze het fijn vond om haar eigen tijd in te kunnen delen. Een andere leerling vond het fijn dat de juf één keer in de week online een half uur had ingepland om met een groepje leerlingen te werken uit het plusschrift. Hoe kun je deze voordelen meenemen naar het hier en nu?

Samen (reken)spelen

Het is voor leerlingen soms weer even wennen om met elkaar in de groep te zitten. Met het spelen van rekenspellen werken leerlingen weer samen, hebben ze plezier en zijn ze tegelijkertijd bezig met vakinhoud. Door rekenspellen in een circuit aan te bieden, heb je de tijd om per groepje te luisteren leerlingen, vragen te stellen en interventies te doen.

Rekenspellen kunnen ook goed gebruikt worden om de rekenvaardigheid van leerlingen te peilen, te stimuleren en te onderhouden. Op de site Rondje Rekenspel vind je veel informatie over het inzetten van rekenspellen in je rekenles bij het werken aan de belangrijkste rekendoelen. Zoals het spel 'Haasje over - Aftrekken over de 10' waarbij leerlingen samenwerken aan het belangrijke rekendoel ‘automatiseren en memoriseren van de aftrekkingen tot en met 10’.

Time on task

Time on task is de effectieve leertijd van leerlingen, de tijd die ze besteden aan taakgedrag tijdens de les. Dit betekent dat je de leerlingen de eerste weken regelmatig een uurtje zelf laat rekenen om rekenplezier te ervaren, bezig te zijn met eigen producties en succeservaringen op te doen. Dit hoeft niet alleen methodewerk te zijn, het kan ook ingevuld worden met andere rekenvormen in en buiten de klas: rekenspellen of werken aan doelen rondom meten en meetkunde op het schoolplein.

Hoe stel ik vast welke rekendoelen extra aandacht behoeven?

Het staat vast dat niet elke leerling optimaal heeft geprofiteerd van alles wat via thuisonderwijs is aangereikt. Door middel van het voeren van een rekengesprek krijg je handvatten hoe je je instructie kunt afstemmen op wat de leerlingen nu nodig hebben. Waar kan ik verder en waar moet ik terug? Voor welke leerlingen geldt dit?

Een andere manier om vast te stellen welke rekendoelen extra aandacht nodig hebben, is door het afnemen van toetsen. Gebruik alleen die onderdelen van de methodegebonden toetsen die aan bod zijn geweest en gebruik ze formatief. Zo krijg jij een beeld van welke onderdelen de komende tijd extra aandacht behoeven.
Ook de LVS-toetsen geven jou deze zinvolle informatie. Gebruik de toetsen alleen niet om te labelen: te veel focus op achterstanden en inhalen staat de motivatie van de leerling om aan het werk te gaan in de weg.

Hoe ga ik met deze belangrijkste doelen aan de slag?

Tijdens de lockdown lag de focus bij de leerling vooral op het goede antwoord. Daarom is het nu belangrijk om de focus te leggen op hóe ze tot dat antwoord zijn gekomen.

Bij het automatiseren en memoriseren zul je grote verschillen zien tussen leerlingen. Leerlingen die met een digitaal oefenprogramma hebben gewerkt, kunnen wel eens grote stappen hebben gemaakt terwijl andere leerlingen de interactie met jou hebben gemist. Zij hebben nu extra aandacht nodig bij het ontwikkelen van deze vaardigheden. Leg leerlingen in ieder geval uit waarom het automatiseren en memoriseren zo belangrijk is.

Leerlingen uit groep 5/6 hebben tijdens het thuisonderwijs van hun ouders misschien verkorte strategieën als cijferen aangereikt gekregen terwijl de leerlingen aan doelen werkten rondom kolomsgewijs rekenen. Dit hoeft geen probleem te zijn! Controleer of leerlingen snappen wat ze doen als ze cijferend rekenen. Bedenk van te voren wat je van deze leerlingen wil zien of horen. Wanneer leerlingen begrip tonen, kunnen ze gerust verder met het werken met verkorte strategieën.

Wanneer je helder hebt welke doelen extra aandacht behoeven, durf dan ook kritisch te kijken naar je rekenmethode en keuzes te maken: waar is vertraging nodig en waar kan ik schrappen?

Clusteren van doelen

Misschien komt er uit de formatieve toetsing een groepje doelen naar voren dat je geclusterd kunt aanbieden. Denk aan rekenen met geld en doelen rondom grotere getallen zoals het betekenis geven aan grote getallen. In een betekenisvolle context als rekenen met geld komen leerlingen door de briefjes van 20, 50 en 100 al in aanraking met grotere getallen. Ook doelen rondom klokkijken kunnen prima geclusterd worden.

Doorschuiven van inhouden naar een volgend schooljaar

Als uit de formatieve toetsen gekomen is dat er veel werk te doen is, kan het misschien lucht geven om bepaalde doelen te verschuiven naar een volgend schooljaar. Bespreek dit met het hele team en leg de afspraken goed vast.
Van belang hierbij is dat het door te schuiven doel geen voorwaardelijke kennis bevat voor belangrijke doelen die aan het einde van het leerjaar aan bod komen.

Tip: Wanneer de handleiding van jouw reken-wiskundemethode jou te weinig informatie geeft over leerlijnen: via Digilijn (pdf, 9 MB) en Leerplan in beeld vind je meer informatie over leerlijnen rekenen-wiskunde

kinderen werken samen aan een opdracht

Aan deze adviezen is meegewerkt door:

Marjolein Fekkes (leerkracht groep 4, rekenspecialist); Judith Flux (groepsleider groep 3/4/5, onderwijsontwikkelspecialist, docent PPO en onderzoek op de pabo); Kees Hoogland (lector Wiskundig en analytisch vermogen van professionals Hogeschool Utrecht); Marian Lenferink (docent rekenen-wiskunde Saxion Hogeschool); Jenneken van der Mark (Sjen Onderwijsadvies, voorzitter NVORWO)