Subdomeinen C2 - C3 havo

13 december 2019

Beschrijving van de subdomeinen C2 en C3 voor het schoolexamen havo.

Subdomein C2: Zelfregulatie van het organisme (havo)

​​​EINDTERM

De kandidaat kan met behulp van het concept levenscyclus ten minste in contexten op het gebied van gezondheid en voedselproductie benoemen op welke wijze de ontwikkeling van organismen verloopt en verklaren op welke wijze verstoringen van de ontwikkeling ontstaan, kunnen worden voorkomen en worden aangepakt.

Mogelijke ​contexten

Gezondheid
Verloskundigen voeren regelmatig controles uit bij zwangere vrouwen om te controleren of het kind zich goed ontwikkelt.

Voedselproductie
Groentekwekers grijpen in verschillende stadia van de levenscyclus van voedingsgewassen in om een zo hoog mogelijke productie te verkrijgen.

​​​Mogelijke uitwerking van de eindterm

De kandidaat kan in contexten bijvoorbeeld:

  • de levenscycli van bloemplanten, insecten en zoogdieren in globale termen beschrijven;
  • de fases in de ontwikkeling van zygote tot aan de geboorte van een baby herkennen;
  • de invloed van voeding, gebruik van genotmiddelen en van stress op de prenatale ontwikkeling beschrijven;
  • beschrijven hoe inwendige en uitwendige factoren de lichamelijke ontwikkeling van een mens gedurende zijn levensloop beïnvloeden.

​​Mogelijke deelconcepten

Stampers, meeldraad, zaad, kiem, geslachtscellen, bevruchting, ei, larve, pop, imago, embryo, foetus, placenta, vruchtwater, navelstreng, zygote aangeboren afwijking, erfelijke ziekte, (oorzaken van) kanker.​​

Relatie met andere subdomeinen
CE
C1 Zelforganisatie van cellen
F1 Selectie
SE
E1 DNA-replicatie
E3 Voortplanting​​

Suggesties voor lesmateriaal en achtergr​​ondinformatie

  • Celcycli: weblessen over de twee typen celdelingen die samen de basis vormen voor de voortgang van levenscycli en generatiewisselingen van protisten, planten, dieren en mens.
  • Leven in de k​as: een lessenserie over plantenteelt en -veredeling in de contexten van de komkommerkwekerij, gewasbescherming en tomatenveredeling.

Subdomein C3: Zelfregulatie van ecosystemen (havo)

​​EINDTERM

De kandidaat kan met behulp van de concepten dynamiek en evenwicht ten minste in contexten op het gebied van duurzaamheid en wereldbeeld benoemen op welke wijze ecosystemen zich kunnen ontwikkelen en beargumenteren met welke maatregelen de mens de zelforganisatie van ecosystemen beïnvloedt.

Mogelijke contexten

Duurzaamheid 
Een onderzoeksmedewerker van een ecologisch adviesbureau beoordeelt de plannen voor een nieuwbouwwijk in het kader van Plan-MER met het doel een afweging mogelijk te maken tussen diverse vormen van inpassing van plannen in het milieu.

Wereldbeeld ​
Een politiek actieve bosbeheerder schrijft voor zijn partij een verkiezingsparagraaf over het belang van de natuur voor het welbevinden van de burger met het doel om de partijleden en later de kiezers in te laten stemmen met de paragraaf.

​​​Mogelijke uitwerking van de eindterm​

De kandidaat kan in een context bijvoorbeeld:

  • opeenvolgende veranderingen in een ecosysteem beschrijven en beschrijven hoe daarbij overgangen tot stand komen;
  • verschillen tussen ecosystemen benoemen op basis van verschillen in populaties (biotische) en abiotische factoren;
  • de dynamiek en evenwicht in een ecosysteem beschrijven;
  • herkennen dat een ecosysteem in verschillende evenwichtssituaties kan verkeren;
  • beargumenteren met welke maatregelen de mens de zelforganisatie van ecosystemen beïnvloedt.

​​​Mogelijke deelconcepten

Primaire en secundaire successie, pioniersoort, climaxecosysteem, biodiversiteit, competitie, draagkracht, exoot, biologisch evenwicht, duurzaamheid.

Relatie met andere subdomeinen
CE
B3 Stofwisseling van het organisme
B8 Regulatie van het ecosysteem
SE
F3 Biodiversiteit

Suggesties voor lesmateriaal en​​ achtergrondinformatie

  • Maakbare natuur: het doel van deze lessenserie is leerlingen, in min of meer realistische contexten met betrekking tot natuurbeheer, kennis te laten opdoen over en inzicht te geven in het belang en de toepassing van ecologische concepten.
  • Ecologie: op de Beagle varen ecologen mee. Centraal staat het belang van ecologisch onderzoek voor maatschappelijke vraagstukken.
  • Meten is weten: leerlingen voeren onder andere verschillende onderzoeken uit (beschrijvend en verklarend) om te komen tot een ontwerp van een tuin. De vwo-versie staat op de eerste dvd van de CVBO (2009), de havo-versie op de tweede (2010).