D4: Seksualiteit (vwo)

19 juni 2020

De kandidaat kan met behulp van de concepten gedrag en interactie met (a)biotische factoren ten minste in contexten op het gebied van gezondheid en communicatie beargumenteren op welke wijze vraagstukken met betrekking tot seksualiteit van de mens kunnen worden benaderd.

Mogelijke contexten

Gezondheid
Epidemiologen van het RIVM doen een chlamydiascreening bij honderdduizenden jongeren tussen 16 en 29 jaar om te kunnen bepalen of landelijke invoering nodig is.

Communicatie
Medewerkers van een voorlichtingsorganisatie bedenken een campagne met als doel grensoverschrijdend seksueel gedrag bij jongeren te verminderen. Ze richten zich niet alleen op kennis, maar ook op houding en vaardigheden.​

​Mogelijke uitwerking van de eindterm

De kandidaat kan in contexten bijvoorbeeld:

  • beargumenteren wat de rol is van seksualiteit bij voortplanting en bij het onderhouden van relaties;
  • de rol van seksualiteit in verschillende levensfases toelichten;
  • relaties leggen tussen seksueel gedrag en voortplantingsgedrag;
  • keuzes maken voor de juiste voorbehoedmiddelen en effectief gebruik daarvan beschrijven;
  • diversiteit in seksuele geaardheid toelichten;
  • acceptatie van seksuele diversiteit relateren aan eigen opvattingen en culturele aspecten;
  • de relatie tussen seksueel gedrag en seksueel overdraagbare aandoeningen toelichten;
  • omschrijven hoe je wensen kenbaar kunt maken en grenzen kunt bewaken en respecteren;
  • de rol van hormonen en zenuwstelsel bij aspecten van relaties en seksualiteit verklaren.

​​​Mogelijke deelconcepten

Seksualiteit, biseksueel, homoseksueel, heteroseksueel, coming-out, voorbehoedmiddelen, opwinding, orgasme, gender, seksueel overdraagbare aandoeningen, aids, transseksualiteit, voortplantingsprikkel, adolescentie, hormonale regulatie, levensfase.​​

Relatie met andere subdomeinen

Centraal Examen

  • B1 Eiwitsynthese
  • B4 Hormonale regulatie
  • E4 Erfelijke eigenschap

Schoolexamen

  • C2 Zelforganisatie van het organisme
  • D3 Gedrag en interactie
  • E2 Levenscyclus van de cel
  • E3 Voortplanting​

​​​​Suggesties voor lesmateriaal en achtergrondinformatie

  • Vrijen Virussen Voorbehoeden Voortplanten Veranderen: de lessenserie bestaat uit twee contexten over de persoonlijke leefwereld: relaties en kinderen (maken/krijgen), elk gevolgd door een onderdeel waarin typerend wetenschappelijk onderzoek wordt belicht op een lager organisatieniveau.
  • Op de site www.biodoen.nl is veel lesmateriaal te vinden, o.a. het maken van een sekskaartenbak.
  • Lang leve de liefde: deze site bevat naast een handleiding diverse werkvormen voor in de klas, filmpjes, animaties en opdrachten die leerlingen zelf kunnen uitvoeren. Thema's: seksuele diversiteit, veilig en onveilig vrijen (anticonceptie, soa-preventie), relaties: wensen en grenzen.
  • Beperkt houdbaar: documentaire van Sunny Bergman over plastische chirurgie.
  • Sense: deze site biedt jongeren betrouwbare informatie over allerlei aspecten van relaties, seksualiteit en seksuele gezondheid. In de werkstukwijzer op de site vinden leerlingen diverse ideeën voor aan seksualiteit gerelateerde onderwerpen voor werkstukken, spreekbeurten en andere presentatievormen en tips voor de uitvoering. Ook kunnen jongeren via deze website vragen stellen aan de Sense-infolijn per chat, telefoon en e-mail of zich aanmelden voor een Sense-spreekuur in hun buurt.
  • Anticonceptievoorjou.nl: keuzeprogramma voor anticonceptie.
  • Lesgevenindeliefde.nl: ondersteunende website voor docenten met tips van andere docenten, ervaringsverhalen, factsheets et cetera.
  • Teen facts: hilarisch filmpje over de puberteit van Nemo.​​