De nieuwe examenprogramma's, de syllabi, en de handreiking
Voor biologie havo en vwo is een geheel vernieuwd examenprogramma in ontwikkeling.
Scholen, didactici, vakexperts, CEVO, NIBI, CITO en SLO werken hieraan vanaf 2004 samen in een interactief ontwikkel- en implementatietraject. In 2007 zijn de Biologie Ontwikkel Scholen (afgekort BOS) gestart. Het vernieuwde examenprogramma zal 2013, vanaf klas vier, landelijk worden ingevoerd in de bovenbouw havo en vwo. Centraal in de vernieuwing staat de concept-contextbenadering, dat wil zeggen dat de biologische kennis aangeboden wordt in contexten.
Zie voor informatie over de vernieuwing en over de samenstelling van de Commissie Vernieuwing Biologie Onderwijs (afgekort tot cvbo): www.nibi.nl, klik op cvbo.
Zie ook www.betanova.nl. Digitaal trefpunt voor vernieuwd bètaonderwijs met informatie over de vakvernieuwingen van de exacte vakken, concept examenprogramma's, syllabi, handreikingen, onderzoeken, etc.
SLO werkte mee aan de toelichting bij de examenprogramma's van de cvbo:
- voor CE. Zie voor concept werkversies syllabi pilot biologie www.cevo.nl. Daar zijn ook voorbeeldopgaven voor het vernieuwde biologieprogramma te zien.
- voor SE. De SLO maakte meerdere concept werkversies van de handreiking. De meest recente werkversie is Werkversie handreiking havo vwo biologie bij het examenprogramma van het cvbo.
De ordening van de concepten in het nieuwe examenprogramma biologie
Het nieuwe examenprogramma biologie, havo en vwo is geordend volgens vijf systeemconcepten:
- biologische eenheid;
- zelfregulatie/ zelforganisatie;
- interactie;
- reproductie;
- evolutie.
Elk systeemconcept is steeds gerelateerd aan de organisatieniveaus: molecuul, cel, orgaansysteem, organisme, populatie, ecosysteem, biosfeer. Combinatie van systeemconcept met organisatieniveau levert concepten op. Zie voor deze concepten: Conceptentabellen nieuwe examenprogramma biologie, havo en vwo.
De concepten uit de conceptentabel zijn vertaald in eindtermen (de B-eindtermen) in het examenprogramma. Bij deze eindtermen zijn specificaties gemaakt, voor CE in een syllabus, voor SE in een handreiking.
De begrippenlijsten bij de concepten tabellen in de biologiemindmap
In de specificaties in de syllabus (verplicht) en in de specificaties van de handreiking (niet verplicht) worden een beperkt aantal begrippen genoemd. Deze begrippen zijn aangevuld door de cvbo en SLO.
Het totaal aantal begrippen dat zo verkregen is (waaronder dus verplichte en niet verplichte begrippen) is uitgewerkt in een digitale begrippenlijst, de zogenaamde biologiemindmap. Per subdomein zijn de begrippen gegeven.
Het voordeel van een digitale begrippenlijst, gemaakt met het programma MindManager, is dat het zeer flexibel te gebruiken is. Op verschillende manieren zijn de begrippen te benaderen en te combineren.
De biologiemindmap is nog niet definitief ingericht. Begrippen zullen verdwijnen, verplaatst worden, er zullen nieuwe bijkomen, dit alles op aanwijzingen van docenten, onderzoekers en beroepsbeoefenaren.
Downloaden van de mindmap bestanden
Klik op de bestanden bij Downloads, kies voor opslaan (save) en kies een gewenste locatie op de computer. Pak de bestanden uit (rechtermuis knop). Let op dat de bestanden geen andere naam krijgen anders werken de hyperlinks mogelijk niet meer.
Lezen van de mindmap
Om de Mindmap te bekijken is een viewer nodig. Helaas stelt Mindjet de gratis viewer niet meer beschikbaar.
Een goed en gratis alternatief programma is bijvoorbeeld Freemind. Daarmee zijn de bestanden van Mindmanager te lezen en te bewerken. Het is de vraag of de links tussen de bestanden bruikbaar blijven als Freemind de bestanden opent, maar binnen de bestanden blijft de navigatiefunctionaliteit bewaard.
Freemind is een freeware programma met minder functionaliteit maar in het klaslokaal kan er zeker mee gewerkt worden.
Freemind is hier te vinden: http://freemind.sourceforge.net/wiki/index.php/Main_Page
Klik hier voor een extra instructie over Freemind.
Publicaties bij Concept-context Biologie onderwijs
In de publicatie Een enkeltje CoCo laten docenten anderen profiteren van de ervaringen die ze met concept-contextonderwijs biologie opgedaan hebben. Vanuit de opgedane ervaringen wordt gefocust op punten die centraal staan bij de vernieuwing, en daarbij worden concrete aanwijzingen gegeven. Er is een methode ontwikkeld waarmee de docent - al dan niet uitgaande van bestaand materiaal - een lesmodule concept-contextonderwijs kan maken, waarbij recht gedaan wordt aan de punten die centraal staan bij de vernieuwing.
Biologie uit de boeken
Op de site www.biologieuitdeboeken.nl staat een opdracht voor leerlingen uit de bovenbouw havo/vwo. De opdracht is een vraaggesprek te houden met een beroepsbeoefenaar om te achterhalen welke biologische begrippen, methoden en instrumenten bij de uitvoering van de beroepsactiviteiten gebruikt worden.
De leerlingen verwerken de opgenomen beelden en geluiden van het vraaggesprek tot een presentatie. Alles wat de leerlingen nodig hebben om de opdracht uit te voeren, is op de site gegeven. Ook zijn hierop voorbeeldpresentaties te zien. Er zijn suggesties voor de begeleiding.



