Burgerschap
Burgerschapsvorming brengt jongeren de basiskennis, vaardigheden en houding bij die ze nodig hebben om nu en straks actief te kunnen meedoen in de samenleving. Dat scholen hier aandacht aan moeten besteden, is bij wet geregeld. Maar over de invulling verschillen de meningen. Dat verklaart waarom daarover weinig is vastgelegd. Te weinig, vinden veel scholen en leraren. SLO denkt mee en zorgt voor instrumenten.

Actieve rol

Burgerschapsvorming laat leerlingen kennismaken met begrippen als democratie, grond- en mensenrechten, duurzame ontwikkeling, conflicthantering, sociale verantwoordelijkheid, gelijkwaardigheid en het omgaan met maatschappelijke diversiteit. Het gaat er niet om dat ze brave burgers worden: democratisch burgerschap geeft juist recht op een afwijkende mening.


Accenten verschuiven

In voorbeelduitwerkingen die SLO heeft gemaakt, gaat het bij burgerschap over democratie, participatie en identiteit. Die driedeling blijft actueel, al verschuiven de accenten. Zo ging het gesprek tien jaar geleden vooral over sociale cohesie, terwijl er nu meer aandacht is voor gedeelde waarden en voor de vraag of jongeren wel genoeg leren over democratische principes.


Wettelijk vastgelegd

Sinds 2006 is in de wet vastgelegd dat scholen actief burgerschap en sociale integratie moeten bevorderen. De wetgever gaat ervan uit dat leerlingen op school kennismaken met verschillende achtergronden en culturen van leeftijdgenoten. Zowel in het onderwijs als in de politiek wordt het belang van burgerschapsonderwijs onderschreven.


Gemeenschappelijke basis?

Over de invulling verschillen echter de meningen. De overheid, adviesorganen en het Platform Onderwijs2032 pleiten voor een gemeenschappelijke basis; ook vragen scholen en leraren om duidelijkheid. Die kan er bijvoorbeeld komen door de wet uit te breiden of de kerndoelen aan te passen. Maar sommige politieke partijen, schoolbesturen en belangenorganisaties zijn daar vanuit hun interpretatie van de vrijheid van onderwijs op tegen.


Weinig vastgelegd

De verschillen van inzicht verklaren waarom in landelijke leerplankaders nog weinig is vastgelegd over burgerschap. Behalve in de kerndoelen voor het (V)SO  komt het nergens expliciet aan de orde. Wel komen aspecten ervan terug in de eindtermen van sommige vakken in de bovenbouw, met name maatschappijleer. Ook de maatschappelijke stages die veel scholen aanbieden, dragen aan burgerschapsdoelen bij. Maar voor het overige moeten veel scholen en leraren zelf het wiel uitvinden.


Wat doet SLO?

SLO biedt handreikingen en voorbeeldleerplannen om het proces op school te ondersteunen. Ook speelt SLO een rol bij diverse initiatieven om scholen op het gebied van burgerschap meer houvast te bieden. Zo maakt SLO deel uit van de Alliantie Burgerschap, een samenwerkingsverband van bijna zestig scholen (PO, VO en SO), kennisinstellingen, organisaties uit de onderwijsinfrastructuur en de Inspectie van het Onderwijs. Op Burgerschapindeschool.nl is van alles te vinden: van wetgeving tot schoolvoorbeelden en lesmaterialen.