Taal en zaakvakken
In 2005 is SLO gestart met het ontwerpgericht onderzoeksproject Taal en de zaakvakken en ICT in samenwerking met de Universiteit Twente, de Hogeschool van Amsterdam en de basisscholen Het Bijvank te Enschede en De Regenboog te Malden. Dat heeft onder andere geleid tot de ontwikkeling van het lesmateriaal 'Het Weer; De integratie van taal en science'.

In de map Integratie van taal en science zijn het leren over de natuur door te schrijven en het leren van taal en schrijven geïntegreerd in één didactiek. Dit materiaal is meermalen in de praktijk van het basisonderwijs onderzocht en doorontwikkeld. In het materiaal zijn vernieuwingen verwerkt die momenteel in de retoriek van het onderwijs dominant zijn. Vernieuwingen die te maken hebben met:

  1. het sociaal en actief leren van de leerlingen (samenwerkend leren, peer response);
  2. het combineren van verschillende leerinhouden (taal en science) die simultaan aan de orde komen;
  3. het combineren van twee verschillende didactieken (science-onderwijs en schrijfonderwijs) met behulp van ICT;
  4. het leren van docenten die de betreffende vernieuwingen in het onderwijs waar moeten maken.

Het proces van handelen, benoemen en nadenken over een bepaald verschijnsel (over het weer in dit geval) in een sociale context levert de basis voor het leren schrijven van teksten. De didactieken van beide inhouden vallen gedeeltelijk samen en ondersteunen elkaar.  Door te schrijven leren leerlingen:

  • beter te onthouden wat ze leren over science;
  • het denken over science verder te ontwikkelen;
  • doelgericht met anderen praten over het science onderwerp.

Voor het structureel en procesgericht leren schrijven van deze scienceteksten zijn formats ontwikkeld aan de hand waarvan leerlingen leren zich schriftelijk uit te drukken. Met het schrijven van deze teksten ontwikkelen leerlingen dus ook hun taal (woordenschat, formuleren) en hun taalgebruik (doel- en publieksgericht leren formuleren) Natuuronderwijs zorgt voor zinvolle, functionele onderwerpen en daarmee voor een belangrijke voorwaarde om de eerste stap in het schrijfproces te zetten en zich gaandeweg te ontwikkelen als schrijver en als 'natuurkundige'. Zowel natuuronderwijs als schrijfonderwijs verlopen van 'hands on' via taal naar 'minds on'.

De map Het Weer Integratie van taal en science bestaat uit drie delen.
Deel 1: Uitleg voor gebruikers
Deel 2: De lessen
Deel 3: Noodzakelijke achtergrondinformatie
Bij de map hoort een DVD met voorbeelduitwerkingen van de proefjes voor de leerkracht.

Het Ontwikkelmodel

De lessen zijn uitgewerkt voor en uitgeprobeerd in het basisonderwijs, groepen 7 en 8. Echter het gaandeweg ontstane ontwikkelmodel om taal, schrijven en sciece geïntegreerd te kunnen onderwijzen is ook breder inzetbaar; zowel naar de onderbouw van de basisschool als de onderbouw- en bovenbouw van het voortgezet onderwijs en beroepsonderwijs om taal/schrijven te integreren met een ander vak.

Het Evaluatieinstrument

Bij de map is een evaluatie-instrument ontwikkeld om de teksten die leerlingen schrijven te beoordelen op hun ontwikkeling op het gebied van taal/schrijven en science.

De Onderzoeksgegevens

De literatuurstudies en onderzoeksverslagen die ten grondslag liggen aan het materiaal zijn ook beschikbaar en hieronder te downloaden.

Vervolgonderzoek

Leraren zijn cruciaal voor het invoeren van vernieuwingen (Fullan, 2001). Om de beoogde vernieuwingen in de praktijk te implementeren wordt er van de leraren een andere manier van werken en worden er andere activiteiten verwacht. Zo'n gedragsverandering gaat niet vanzelf (Hargreaves, 1997).
Het ontwikkelde curriculummateriaal beoogt docenten te ondersteunen bij de gedragsverandering die van hen wordt verwacht (Davis & Krajcik, 2005, Van den Akker, 1988). Kleinschalig onderzoek in de onderwijspraktijk laat echter zien dat deze gedragsverandering niet alleen door het materiaal bewerkstelligd kan worden (Jonker, 2008; Greven, 2008). Docenten moeten actief betrokken worden bij de wijze waarop het materiaal wordt ingezet in hun lespraktijk. Vanuit dit perspectief moet het materiaal worden gezien als een halfproduct, dat door docenten in de concrete context van hun school verder moet worden uitgewerkt. Het begeleiden van docenten bij het herontwerpen van hun onderwijs met behulp van het materiaal is daarom de volgende stap die in het project Taal in de Zaakvakken wordt gezet.

In 2009 is een nieuw onderzoekstraject gestart met 3 basisscholen, 16 leerkrachten en 200 leerlingen. Aan het begeleidings- en coachingstraject koppelen we onderzoek. Het onderzoek moet kennis opleveren over de ondersteuning die docententeams nodig hebben om exemplarisch curriculummateriaal te herontwerpen met het oog op de eigen onderwijspraktijk. De onderzoeksvraag die centraal staat, luidt: ‘Welke ondersteuning hebben teams van basisschooldocenten nodig om exemplarisch curriculummateriaal te herontwerpen voor de eigen onderwijspraktijk’.  

Downloads:
  • BoschLiteratuur2007.pdfBosch, P.A.A. (2007) ( 207 KB )
    Analyseren en beoordelen van schrijfproducten van leerlingen in het primair onderwijs. Literatuurverslag. Enschede: Universiteit Twente
  • BoschOnderzoek2007.pdfBosch, P.A.A. (2007) ( 157 KB )
    De integratie van taal en science onderwijs: analyse- en beoordelingsinstrument voor schrijfproducten in de midden- en bovenbouw van het primair onderwijs. Enschede: Universiteit Twente
  • GrevenOnderzoek2008.pdfGreven, I. (2008) ( 518 KB )
    Kwaliteit beoordeling schrijfproducten door leerkrachten: onderzoek naar de kwaliteit van de formatieve en summatieve beoordeling van schrijfproducten van leerlingen door leerkrachten basisonderwijs. Enschede: Universiteit Twente.
  • Grote_BeverborgLiteratuur2006.pdfGrote Beverborg, M.J. (2006) ( 102 KB )
    Taal in de zaakvakken - De potentie van ICT. Een literatuurstudie naar de mogelijkheden voor het verbeteren van de integratie van taal in de zaakvakken. Enschede: Universiteit Twente.
  • GroteBeverborgOnderzoek2006.pdfGrote Beverborg, M.J. (2006) ( 88 KB )
    Taal in de zaakvakken. Een evaluerend onderzoek over de ondersteuning van grafphical organizers bij de integratie van taal in het zaakvakkenonderwijs. Enschede: Universiteit Twente.
  • Jonker_Onderzoek2008.pdfJonker, P. (2008) ( 143 KB )
    Formatieve evaluatie van de uitvoerbaarheid van de lessenserie 'wolken en neerslag': het leerkrachtperspectief. Enschede: Universiteit Twente.
  • JonkerLiteratuur2008.pdfJonker, P. (2008) ( 116 KB )
    Literatuuronderzoek naar het gewenste leerkrachtgedrag vanuit een constructivistische benadering. Enschede: Universiteit Twente.
  • ModdermanOnderzoek2006.pdfModderman, V. (2006) ( 152 KB )
    De integratie van taal en natuuronderwijs: de potentie van graphical organizers voor leerlingen. Enschede: Universiteit Twente.
  • SmitsVoogt2006.pdfSmits, M. & Voogt, J. (2006) ( 101 KB )
    Natuuronderwijs en schrijfonderwijs geïntegreerd met ICT. Nieuwsbrief Taal voor opleiders en begeleiders, 4(2), 22-30.
  • Voogtetal_ORD2009.pdfVoogt, J., Mckenney, S., Smits, M. & Bustraan, W. (2009) ( 95 KB )
    De ontwikkeling van een instrument voor de beoordeling van schrijfproducten van basisschoolleerlingen. Paper gepresenteerd op de Onderwijs Research Dagen (ORD) van 27-29 mei te Leuven.