Veelgestelde vragen over burgerschapsvorming
Nee, burgerschapsvorming is niet opgezet als vak, maar als algemene taak voor de school. Bij burgerschapsvorming zijn vooral houdingen en vaardigheden van belang. Kennis is daarbij niet onbelangrijk, maar wordt doorgaans al voldoende bijgebracht in het reguliere (vak)curriculum. Het accent bij burgerschap ligt op het gebruiken van de school als oefenplaats: het oefenen van democratische principes in de klas en op school, het bijdragen door leerlingen aan de kwaliteit van de school door ze verantwoordelijkheden en ruimte voor initiatieven te geven. Leren door te doen dus. Zowel in het primair als in het voortgezet onderwijs kunnen bepaalde onderdelen van burgerschapsvorming wel in een vak of leergebied aan de orde komen. Bijvoorbeeld: debatteren bij Nederlands; kennismaken met diverse religies bij levensbeschouwing, het ontstaan van de democratie bij geschiedenis, de rol van de media bij maatschappijleer.
naar de top van de pagina

Volledigheidshalve gaat het om actief burgerschap en sociale integratie. Centraal daarbij staat het actief meedoen aan de samenleving, een deel van die samenleving te willen zijn en er een positieve bijdrage aan te leveren. De SLO heeft drie domeinen van burgerschap uitgewerkt, die samen de kern van burgerschap vormen:

  • Democratie: een manier om verschillende opvattingen en belangen bij elkaar te brengen en op vreedzame wijze tot oplossingen te laten komen.
  • Participatie: het tonen van verantwoordelijkheid voor de eigen leefomgeving door er een bijdrage aan te leveren.
  • Identiteit: het eigen waardesysteem van waaruit iemand handelt in de publieke ruimte, zoals de school: wat is belangrijk genoeg om energie in te steken, welke idealen heeft iemand?
naar de top van de pagina
Ja, scholen (PO, VO en de Expertisecentra) zijn sinds februari 2006 wettelijk verplicht een bijdrage te leveren aan actief burgerschap en sociale integratie. Dit past in een bredere beweging om de verbanden in onze samenleving te verstevigen en de fundamenten van onze samenleving (zoals de democratie, grondrechten, participatie en vrijheidsrechten) nadrukkelijker naar voren te brengen. De Inspectie van het onderwijs houdt toezicht op de naleving van deze wet.
naar de top van de pagina

De inspectie gaat de komende jaren geleidelijk meer aandacht schenken aan actief burgerschap en sociale integratie. Eerste aandachtspunt is de kwaliteitszorg rond burgerschap: zegt de school wat hij doet (visie) en doet de school wat hij zegt (praktijk)? Inhoudelijk let de inspectie op vier punten:

  1. aandacht voor sociale competenties; 
  2. gerichtheid op de Nederlandse samenleving en de diversiteit daarbinnen;
  3. de basiswaarden en de Nederlandse rechtsstaat;
  4. de school als oefenplaats voor bijvoorbeeld democratie, participatie en het omgaan met diversiteit.
naar de top van de pagina
"Burgerschap doe je niet twee uurtjes per week, maar in feite de hele week", aldus een leerkracht. Daarmee doelt hij op de opvoedende taak van de docent. De meeste scholen hebben in hun onderwijsaanbod al aspecten van burgerschap gerealiseerd. Zij hebben bijvoorbeeld een goed functionerende leerlingenraad, oefenen hun leerlingen in het op vreedzame wijze oplossen van conflicten of voeren rond de verkiezingen projecten uit rond democratie. Het gaat hierbij echter vaak om versnipperde activiteiten die afhangen van het toeval of de voorkeur van de docent. De effectiviteit van deze activiteiten wordt vergroot als hier meer samenhang en afstemming wordt gerealiseerd. Het werken aan kennis, vaardigheden en houdingen maakt een dergelijke systematische aanpak noodzakelijk. Om tot een planmatige aanpak te komen heeft SLO diverse instrumenten ontwikkeld.
naar de top van de pagina

SLO levert diverse producten en diensten. Op dit moment zijn beschikbaar:

  • Visienota Burgerschap 4-16 jaar
  • Visienota Praktijkonderwijs 12-18 jaar
  • Leermiddelenkrant Burgerschap
  • Leermiddelenanalyses van 9 methoden in het PO
  • Analyse methode islamitisch godsdienstonderwijs
  • Voorbeelden van schoolcurricula
  • Onderzoek en ontwikkelingsprojecten met scholennetwerken voor PO en VO
  • Zelfevaluatie-instrument burgerschap
  • Verkennende studies over diversiteit
  • Nieuwsbrieven, artikelen en conferenties
  • www.scholenpanels.nl.
naar de top van de pagina

In 2009 investeert SLO in:

  • het ontwikkelen van een kern voor burgerschap;
  • het opzetten van een webbased implementatiehandleiding voor burgerschap;
  • het herzien van de visienota `Een basis voor burgerschap';
  • een verkenning van de relatie burgerschap en maatschappelijke stage;
  • het samenwerken met scholen voor het primair- en voortgezet onderwijs in `Scholenpanels burgerschap'. Gedurende het jaar zullen resultaten worden gedeeld in besloten conferenties. Jaarlijks organiseert SLO één algemeen toegankelijke conferentie;
  • het uittesten en publiceren van een al ontwikkelde leerlijn debatteren voor het basisonderwijs.
naar de top van de pagina
Stel een vraag:
Velden met een * zijn verplicht.
*Captcha Image