Om deze website goed te laten functioneren, gebruiken wij cookies. Bekijk ons cookiebeleid
Fonologisch bewustzijn

Abstract

Het (toenemend) vermogen (bij jonge kinderen) te abstraheren van de betekenis van taal, zich te richten op de klankvorm en te manipuleren met klanken.

Tekst

Het fonologisch bewustzijn speelt een grote rol bij het lezen en spellen. Het is dan ook belangrijk om er in de kleutergroepen aandacht aan te besteden. Dat kan door activiteiten die gericht zijn op auditieve discriminatie en op analyse, synthese en rijmen.

Fasen in de ontwikkeling van het fonologisch bewustzijn zijn:
- het herkennen van afzonderlijke woorden in een gesproken zin.
- het bewustzijn dat sommige woorden op elkaar rijmen.
- de ontdekking dat woorden verdeeld kunnen worden in klankgroepen.
- het onderscheid kunnen maken tussen de medeklinker(s) aan het begin van het woord en de rest van het woord.
-het kunnen verbinden van afzonderlijke fonemen tot een woord
- het manipuleren van fonemen (klanken weglaten of toevoegen of vervangen)

Het fonologisch bewustzijn wordt door het Expertisecentrum taal in de tussendoelen beginnende geletterdheid 'taalbewustzijn'genoemd.

Een begrip verwant aan het fonologisch bewustzijn, is het fonemisch bewustzijn.

Zie ook

Aanvankelijk lezen, ABC-boeken, ABC-muur, Alfabetisch principe, Beginnende geletterdheid, Fonemisch bewustzijn, Metalinguïstisch bewustzijn, Objectivatie, Ontluikende geletterdheid, Taalbewustzijn, Tussendoelen beginnende geletterdheid.

Boeken

  • van Kleef, M., Tomesen, M. (2000): De ABC-muur: Stimuleren van fonologisch bewustzijn en letterkennis in groep 1-3. Nijmegen: Expertisecentrum Nederlands.
  • Verhoeven, L. (1994): Ontluikende geletterdheid. Een overzicht van de vroege ontwikkeling van lezen en schrijven. Lisse: Swets & Zeitlinger BV.
  • van Kleef, M., Tomesen, M. (2002): Werken aan taalbewustzijn: prototype voor het stimuleren van fonologisch bewsutzijn in betekenisvolle contexten.. Nijmegen: Expertisecentrum Nederlands.

Artikelen

  • Frater Caesarius Mommers (2002): Het voorspellen en voorkomen van leesmoeilijkheden. De Wereld van het jonge kind, 2002/04, pag. 232-234
  • M. Tomesen, M. van Kleef. (2001): Klanken in beeld: werken met een ABC-muur. De Wereld van het jonge kind, 2001/01, pag. p. 146 - 149
  • Marieke Thomesen en Margareth van Kleef (2002): Spelen met taal. De Wereld van het jonge kind, 2002/12, pag. 104-107

Methoden

  • Van beginnende geletterdheid tot lezen (2001): Drunen: Delubas.
    Een ideeënboek voor groep 2 en groep 3 met suggesties m.b.t. beginnende geletterdheid, voor activiteiten in de kring, in diverse hoeken, ideeën voor de inrichting van hoeken, aanwijzingen voor de begeleiding van kinderen.
  • Wat zeg je? Methode voor auditieve taalontwikkeling voor kleuters van groep 1 en 2. (1999): Nergens: -- onbekend.
    auteur: Marla van Wijk

    Methode voor het ontwikkelen van de auditieve taalontwikkeling. Het boek bevat auditieve oefeningen die oplopen in moeilijkheidsgraad. In het hoofddeel zijn de oefeningen gekoppeld aan vier thema's: school, herfst, boerderij en wonen. Bij elk thema worden alle soorten oefeningen gegeven, zodat leerkrachten zelf de volgorde van de thema's kunnen kiezen. Oefeningen die voor komen zijn onder andere: het op gehoor verdelen van woorden in lettergrepen; het verdelen van zinnen in woorden; het onderscheiden van lange en korte woorden; het herkennen van losse klanken. De aanvulling bevat uitwerkingen van acht thema's. Ook bevat dit deel een groepsregistratieformulier.