Als SLO begeleiden we vaak opleidingen bij het vormgeven en verbeteren van hun onderwijs. Wat we merken is dat de ontwikkelambities hoog zijn, maar dat opleidingsteams vaak onvoldoende mogelijkheden hebben om deze te realiseren. Ze hebben te weinig tijd, kennis en ervaring om het voor hen niet alledaagse ontwikkelwerk tot een goed eind te brengen.

Dit is de reden dat veel ontwikkelwerk op scholen uiteindelijk niets tot weinig oplevert terwijl het wel veel tijd, energie en geld kost. Zonde!

Voordat u begint aan onderwijsvernieuwing is het daarom belangrijk om samen met uw team stil te staan bij de context waarbinnen u en uw opleidingsteam het ontwikkelwerk gaan verrichten. Deze context bepaalt namelijk de ontwikkelkracht van uw team. Drie belangrijke voorspellers voor de ontwikkelkracht van een team zijn:

1. De mate waarin motieven van u en uw opleidingsteam en andere betrokkenen overeenkomen.
Elke betrokkene heeft zo zijn eigen inschatting van de nut en noodzaak van veranderingen. Dit geldt voor u, voor andere leden van het opleidingsteam, maar bijvoorbeeld ook voor de directie en niet te vergeten het beroepenveld.
De motieven voor veranderingen worden in een opleidingsteam onder andere bepaald door:

• eerdere ervaringen met vernieuwingstrajecten (ligt er nog oud zeer dat eerst opgeruimd moet worden?);
• het plezier dat docenten hebben om met elkaar samen te werken;
• de mate waarin docenten kennis en ervaring hebben met het ontwikkelen van nieuwe materialen.

Door te onderzoeken hoe de motieven voor verandering van uw team en andere betrokkenenzich tot elkaar verhouden, kunt u een inschatting maken van de ontwikkelkracht van uw team.

2. De mate waarin er daadwerkelijk belangstelling is voor de onderwijsontwikkeling bij u en het opleidingsteam.
Nieuwe ideeën zijn mooi, maar soms heeft het team zoveel op zijn bordje dat iets nieuws erbij te veel is. Waar merkt u dit aan? Jullie praten over de vernieuwing tijdens teamoverleggen en maken mooie plannen. Daarna gebeurt er echter niets mee. Het blijft bij plannen maken. Dit kan verschillende oorzaken hebben. Er wordt bijvoorbeeld te weinig belang gehecht aan de vernieuwing om er een prioriteit van te maken in het werk van alledag. Er is te weinig eensgezindheid over de vernieuwing of de plannen zijn gewoon niet haalbaar. Wat de oorzaak ook is, het heeft enorme invloed op de ontwikkelkracht van uw team en de kans dat u de onderwijs vernieuwing tot een goed eind brengt.

3. De mate waarin uw opleidingsteam de ruimte krijgt om een eigen invulling aan de vernieuwing te geven en verantwoordelijkheid te nemen voor de uitkomsten.
In hoeverre komt het initiatief voor de verandering van het opleidingsteam zelf? Is deelname vrijwillig? Hoeveel ruimte heeft het team om zelf beslissingen te nemen over de manier waarop de verandering vorm krijgt? Deze en andere factoren rond vrije ruime en verantwoordelijkheid zijn van grote invloed op de ontwikkelkracht van het team.

Door als team VOORAF de motieven van betrokkenen, de daadwerkelijke belangstelling, de vrije ruimte en de verantwoordelijkheid die men krijgt te onderzoeken, krijgt u zicht op de ontwikkelkracht van uw team. Soms blijkt uit zo’n onderzoek dat de slagingskans van een onderwijsvernieuwing buitengewoon klein is. Dan is het voor uw ontwikkelteam en directie productiever om eerst de ontwikkelkracht van het team te versterken voordat u start met een onderwijsvernieuwing.

SLO heeft een instrument ontwikkeld dat in drie uur tijd de ontwikkelkracht van uw team in kaart brengt. Hiermee kunt u als ontwikkelteam vooraf bepalen waar u tegen aan komt te lopen bij een onderwijsvernieuwing. Het geeft u inzicht of het zinvol is om te starten of dat er eerst nog iets anders nodig is. Het resultaat van een instrument is een rapport met concrete handelingsadviezen die ook de directie van een school inzicht geeft in de ontwikkelcapaciteit van uw team.

SLO biedt enkele scholen de mogelijkheid om in januari en februari 2010 GRATIS gebruik te maken van dit instrument onder de deskundige begeleiding van ervaren leerplanontwikkelaars. Slechts een beperkt aantal scholen komt hiervoor in aanmerking. Wilt u weten wat de ontwikkelkracht is van uw opleidingsteam, mail dan naar Ruud Reenalda. 

Ruud Reenalda en Marloes Bouwmeester